Dlaczego pieką, palą lub mrowieją stopy, dłonie albo inne części ciała?
Uczucie pieczenia, palenia, kłucia, „przebiegania prądu” lub mrowienia może pojawić się nawet wtedy, gdy skóra wygląda prawidłowo. Bywa związane z nieprawidłowym przewodzeniem albo przetwarzaniem sygnałów czuciowych. Mrowienie i drętwienie określa się jako parestezje, a nieprzyjemne, nieprawidłowe odczucia – jako dysestezje.
Jedną z możliwych przyczyn jest polineuropatia, czyli uszkodzenie wielu nerwów obwodowych. Jednak podobne objawy mogą wystąpić także przy ucisku pojedynczego nerwu, chorobach kręgosłupa, zaburzeniach metabolicznych, po niektórych lekach lub w chorobach skóry. Samo pieczenie czy mrowienie nie wystarcza do rozpoznania polineuropatii.
Gdzie występują objawy i co może oznaczać ich rozmieszczenie?
- W obu stopach, stopniowo i podobnie po obu stronach – taki przebieg może przemawiać za polineuropatią. Objawy mogą z czasem przesuwać się wyżej na podudzia, a następnie obejmować dłonie.
- Przede wszystkim pieczenie stóp, nadwrażliwość na dotyk lub ciepło – należy rozważyć także neuropatię cienkich włókien nerwowych.
- W wybranych palcach jednej dłoni – możliwy jest ucisk pojedynczego nerwu, np. w zespole cieśni nadgarstka.
- Od szyi do ręki albo od pleców do nogi – taki układ może wskazywać na dolegliwości korzeniowe związane z kręgosłupem.
- W różnych, zmieniających się miejscach lub w całym ciele – nie jest to typowy obraz najczęstszej, symetrycznej polineuropatii. Wymaga szerszej oceny; rzadziej taki przebieg występuje również w niektórych neuropatiach cienkich włókien.
Istotne są również czas trwania objawów, ich związek z pozycją ciała, snem, oddychaniem i przyjmowanymi lekami. Jeśli pieczeniu towarzyszą wysypka lub inne widoczne zmiany skórne, należy uwzględnić przyczyny dermatologiczne.
Czym jest polineuropatia i jakie daje objawy?
Polineuropatia oznacza uszkodzenie wielu nerwów poza mózgiem i rdzeniem kręgowym. Najczęściej objawy rozpoczynają się w stopach. Mogą obejmować mrowienie, drętwienie, palący ból, osłabienie czucia temperatury, a niekiedy także osłabienie mięśni i zaburzenia równowagi. U części chorych dolegliwości nasilają się nocą.
Niektóre postacie powodują również zaburzenia potliwości, zawroty głowy przy wstawaniu lub inne objawy wynikające z zajęcia nerwów autonomicznych. Polineuropatia nie musi jednak wywoływać bólu – u części pacjentów dominuje utrata czucia.
Dlaczego dochodzi do uszkodzenia nerwów?
Do istotnych przyczyn polineuropatii należą:
- cukrzyca i niektóre zaburzenia gospodarki glukozowej;
- niedobór witaminy B12 i inne niedobory żywieniowe;
- nadmierne spożywanie alkoholu;
- choroby nerek, tarczycy oraz niektóre choroby zapalne i autoimmunologiczne;
- działanie wybranych leków, szczególnie części leków stosowanych w chemioterapii, oraz toksyn;
- rzadziej choroby dziedziczne i szczególne postacie zapalne nerwów.
Znaczenie może mieć również nadmiar witaminy B6, także przyjmowanej w suplementach. Nie należy więc rozpoczynać przyjmowania wysokich dawek witamin „na nerwy” bez ustalenia potrzeby takiego leczenia. U części osób mimo diagnostyki nie udaje się ustalić konkretnej przyczyny.
Jak ustala się przyczynę pieczenia i mrowienia?
Badanie neurologiczne
Neurolog ocenia, gdzie występują dolegliwości, jak szybko się rozwijają oraz czy towarzyszą im zaburzenia czucia, odruchów, siły mięśniowej lub równowagi. Na tej podstawie ustala, czy objawy odpowiadają polineuropatii, uszkodzeniu pojedynczego nerwu, problemowi korzeniowemu, czy wymagają innej diagnostyki.
Badania krwi
W zależności od obrazu klinicznego mogą być wskazane m.in. ocena glikemii i HbA1c, morfologia, oznaczenie witaminy B12, TSH, badania funkcji nerek i wątroby. W wybranych sytuacjach przydatne są inne badania, np. elektroforeza białek z immunofiksacją. Zakres badań ustala się indywidualnie.
ENG i EMG
Badanie przewodnictwa nerwowego (ENG), a w określonych sytuacjach także elektromiografia (EMG), pomagają ocenić typ i rozległość uszkodzenia nerwów oraz odróżnić je od innych schorzeń. Nie każdy pacjent wymaga tych badań. Jeśli istnieją wskazania, lekarz może skierować na nie do zewnętrznej pracowni.
A jeśli ENG jest prawidłowe, a stopy nadal pieką?
Prawidłowy wynik rutynowego badania przewodnictwa nie wyklucza neuropatii cienkich włókien, ponieważ badanie ocenia przede wszystkim większe włókna nerwowe. Przy odpowiednim obrazie klinicznym można rozważyć diagnostykę specjalistyczną, np. ocenę gęstości włókien nerwowych w biopsji skóry. Sam prawidłowy wynik ENG ani samo pieczenie skóry nie stanowią jednak rozpoznania tej neuropatii.
Czy polineuropatię można leczyć?
Postępowanie zależy od rozpoznania. Podstawą jest, jeśli to możliwe, leczenie przyczyny – np. wyrównanie cukrzycy, leczenie potwierdzonego niedoboru witaminy B12 lub ograniczenie narażenia na substancję uszkadzającą nerwy. W szczególnych postaciach zapalnych konieczne bywa leczenie w specjalistycznym ośrodku neurologicznym.
Jeśli występuje ból neuropatyczny, lekarz może rozważyć leki zmniejszające jego nasilenie, takie jak duloksetyna, pregabalina, gabapentyna czy wybrane leki trójpierścieniowe. Ich dobór zależy od stanu zdrowia i innych stosowanych leków. Leczenie bólu nie jest równoznaczne z odbudową uszkodzonych nerwów.
Przy osłabieniu mięśni lub zaburzeniach równowagi pomocna może być odpowiednio dobrana rehabilitacja. Jeśli czucie w stopach jest osłabione, istotne jest zabezpieczanie skóry przed urazami i oparzeniami.
Kiedy objawy wymagają pilnej pomocy?
Pilnej oceny szpitalnej wymaga szybko narastające osłabienie kończyn, szczególnie jeśli w ciągu godzin lub dni pojawiają się trudności w chodzeniu, połykaniu lub oddychaniu. Nagły niedowład jednej strony ciała albo nagłe zaburzenia mowy mogą świadczyć o udarze – należy zadzwonić pod numer alarmowy 112. Nowe zaburzenia oddawania moczu, drętwienie krocza lub znaczne osłabienie nóg, zwłaszcza z bólem kręgosłupa, również wymagają pilnej oceny.
Jak przygotować się do konsultacji w DOLORMED?
Na wizytę warto zabrać wyniki dotychczasowych badań krwi, ewentualne ENG/EMG, dokumentację medyczną oraz listę leków i suplementów z dawkami. Pomocna będzie informacja, od kiedy występują objawy, czy zaczęły się w stopach, dłoniach czy innej okolicy, czy są obustronne i co je nasila.
W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie prowadzimy konsultacje neurologiczne dorosłych pacjentów z podejrzeniem polineuropatii oraz innymi zaburzeniami czucia. Po badaniu ustalamy zasadność dalszej diagnostyki i możliwe kierunki leczenia. Badania ENG/EMG oraz specjalistyczna diagnostyka neuropatii cienkich włókien nie są wykonywane w ramach standardowej konsultacji w centrum.
Najczęstsze pytania
Czy pieczenie całego ciała oznacza polineuropatię?
Nie. Rozlane lub przemieszczające się dolegliwości nie są typowym początkiem najczęstszej postaci polineuropatii. Nie wykluczają choroby neurologicznej, ale wymagają uwzględnienia także innych przyczyn.
Czy polineuropatia może występować bez cukrzycy?
Tak. Cukrzyca jest jedną z ważnych przyczyn, ale istnieją też polineuropatie związane z niedoborami, lekami, chorobami zapalnymi i innymi schorzeniami.
Czy prawidłowe ENG wyklucza chorobę nerwów?
Nie można tak wnioskować. Prawidłowe ENG nie wyklucza wszystkich chorób układu nerwowego, szczególnie neuropatii cienkich włókien. Dalsze postępowanie zależy od wywiadu i badania neurologicznego.
Czy każde mrowienie wymaga leczenia lekami?
Nie. Najpierw trzeba ocenić przyczynę. Niektóre dolegliwości mają charakter przemijający, inne wymagają leczenia choroby podstawowej, a leki przeciwbólowe stosuje się tylko przy odpowiednich wskazaniach.
Powiązane informacje i rejestracja
Aktualna cena konsultacji znajduje się w centralnym cenniku. Poniższe odnośniki prowadzą do informacji organizacyjnych i usług Centrum Medycznego DOLORMED.
Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują badania lekarskiego.