Migrena – objawy, rodzaje, diagnostyka i leczenie

Czym jest migrena?

Migrena jest chorobą neurologiczną, w której występują nawracające napady bólu głowy i inne objawy, takie jak nudności, nadwrażliwość na światło, dźwięki lub ruch. To nie tylko „silny ból głowy”. U części osób dolegliwości utrudniają pracę, sen i codzienne czynności.

Napad może mieć różny przebieg. Ból często jest pulsujący i jednostronny, ale nie jest to warunek rozpoznania. Migrena może też przebiegać z aurą, zawrotami głowy albo przejściowymi objawami neurologicznymi. Leczenie dobiera się do częstości i nasilenia napadów oraz chorób współistniejących.

Jakie są objawy migreny?

Typowy napad nieleczonej lub nieskutecznie leczonej migreny u dorosłych trwa zwykle 4–72 godziny. W jego przebiegu mogą wystąpić następujące fazy, które nie u każdego pacjenta są wyraźnie oddzielone:

• Objawy zwiastunowe: m.in. zmęczenie, częste ziewanie, zmiana nastroju, apetytu lub sztywność karku.
• Aura: przejściowe zaburzenia widzenia, czucia albo mowy u części chorych.
• Faza bólu głowy: ból nasilany przez zwykłą aktywność, często z nudnościami, światłowstrętem i nadwrażliwością na dźwięki.
• Faza ponapadowa: zmęczenie, osłabienie lub trudności z koncentracją po ustąpieniu bólu.

Jakie są rodzaje migreny?

Migrena bez aury

Występują nawracające napady bólu, często o umiarkowanym lub znacznym nasileniu. Ból może nasilać się podczas chodzenia czy wchodzenia po schodach. Często współistnieją nudności albo nadwrażliwość na światło i dźwięki. Nie każdy napad ma wszystkie wymienione cechy.

Migrena z aurą

Aura to zwykle stopniowo rozwijające się, odwracalne objawy neurologiczne. Najczęstsza jest aura wzrokowa, np. migoczący zygzak, błyski lub ubytek części pola widzenia. Możliwe są również mrowienie, zaburzenia czucia i trudności w doborze słów. Poszczególne typowe objawy aury trwają zwykle 5–60 minut. Aura może poprzedzać ból głowy, pojawić się podczas niego albo wystąpić bez bólu.

Rzadziej rozpoznaje się migrenę hemiplegiczną, z aurą pniową lub siatkówkową. Nowego niedowładu, zaburzeń mowy lub nagłej utraty widzenia nie należy samodzielnie uznawać za aurę – wymagają pilnej oceny w kierunku innych przyczyn, w tym udaru mózgu.

Migrena epizodyczna i przewlekła

W migrenie epizodycznej dni z bólem głowy występują rzadziej niż 15 dni w miesiącu. Migrenę przewlekłą rozpoznaje się według kryteriów ICHD-3, gdy ból głowy występuje przez co najmniej 15 dni miesięcznie przez ponad 3 miesiące, a co najmniej 8 dni miesięcznie ma określone cechy migreny. Ważne jest również uwzględnienie wcześniejszego przebiegu choroby i stosowanych leków.

Migrena przedsionkowa – gdy dominują zawroty głowy

U niektórych osób głównym problemem są nawracające zawroty głowy, uczucie wirowania, kołysania, zaburzenia równowagi albo nasilona nietolerancja ruchu. Ból głowy nie musi występować podczas każdego epizodu.

W rozpoznaniu migreny przedsionkowej istotne są m.in. co najmniej 5 epizodów objawów przedsionkowych o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu, trwających od 5 minut do 72 godzin, migrena obecnie lub w przeszłości oraz objawy migrenowe towarzyszące co najmniej połowie epizodów. Należy też wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.

Różnicowanie obejmuje m.in. łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (BPPV), chorobę Ménière’a i inne zaburzenia układu przedsionkowego. Leczenie może obejmować profilaktykę migreny, postępowanie doraźne i, w wybranych sytuacjach, rehabilitację przedsionkową. Migrena przedsionkowa nie jest tożsama z migreną z aurą pniową.

Migrena u kobiet – miesiączka, ciąża, menopauza i antykoncepcja

Migrena związana z miesiączką

U części kobiet napady pojawiają się szczególnie w okresie okołomiesiączkowym. W dzienniczku warto zaznaczać zarówno bóle głowy, jak i początek krwawienia. Pozwala to ocenić powtarzalność zależności i rozważyć leczenie napadu, stałą profilaktykę lub krótkoterminowe postępowanie profilaktyczne wokół miesiączki.

Ciąża i karmienie piersią

Leczenie migreny w ciąży i podczas karmienia piersią wymaga indywidualnej oceny. Nowy lub nietypowy silny ból głowy w ciąży albo połogu wymaga pilnej oceny, ponieważ nie zawsze jest migreną. Nie wszystkie leki stosowane poza ciążą są w tym okresie odpowiednie. Przykładowo topiramatu nie wolno stosować w profilaktyce migreny w ciąży; planowanie ciąży należy omówić z lekarzem przed zmianą leczenia.

Antykoncepcja hormonalna i aura

Przy migrenie z aurą złożona antykoncepcja hormonalna zawierająca estrogeny jest przeciwwskazana ze względu na ryzyko naczyniowe. Dobór metody antykoncepcji powinien uwzględniać rodzaj migreny, palenie tytoniu, ciśnienie tętnicze i inne czynniki ryzyka; warto omówić go wspólnie z neurologiem i ginekologiem.

Menopauza

W okresie okołomenopauzalnym zmienność hormonów może wpływać na częstość napadów. Po menopauzie przebieg migreny u poszczególnych kobiet bywa różny. Nie należy zakładać, że sama hormonalna terapia menopauzalna będzie leczeniem migreny.

Jak neurolog rozpoznaje migrenę?

Rozpoznanie opiera się głównie na wywiadzie i badaniu neurologicznym. Ważne są: czas trwania i częstość napadów, rodzaj bólu, aura, objawy towarzyszące, czynniki nasilające, wpływ na funkcjonowanie oraz odpowiedź na dotychczasowe leki. Pomocne bywają dzienniczek bólu głowy oraz kwestionariusze oceniające niesprawność, np. MIDAS lub HIT-6.

Czy przy migrenie potrzebny jest rezonans magnetyczny?

Nie każdy pacjent z typową, niezmieniającą się migreną wymaga MR głowy. Jeżeli obraz kliniczny odpowiada migrenie, badanie neurologiczne jest prawidłowe i nie ma objawów alarmowych, rutynowe neuroobrazowanie nie jest konieczne. Badania dodatkowe mogą być potrzebne przy nietypowej lub nowej aurze, zmianie charakteru bólu, objawach ogniskowych i innych niepokojących okolicznościach.

Leczenie napadu migreny

Celem leczenia doraźnego jest opanowanie bólu i objawów towarzyszących oraz możliwie szybki powrót do codziennych czynności. Lek zwykle warto zastosować wcześnie, zgodnie z indywidualnym zaleceniem. Samodzielne zwiększanie dawek lub częstotliwości przyjmowania nie jest właściwą strategią.

• Leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą być stosowane w odpowiednio dobranych napadach, z uwzględnieniem przeciwwskazań, np. choroby wrzodowej, nerek czy ryzyka sercowo-naczyniowego.
• Tryptany są lekami swoistymi dla migreny, ale nie dla każdego – ich zastosowanie ograniczają m.in. niektóre choroby naczyniowe.
• Gepanty to leki działające na szlak CGRP, które mogą stanowić alternatywę przy nieskuteczności lub przeciwwskazaniach do innych metod. Dostępność preparatów zależy od sytuacji rynkowej i rejestracyjnej.
• Leki przeciwwymiotne oraz inne drogi podania leków mogą być przydatne przy silnych nudnościach lub wymiotach.

Jeśli dotychczasowe leczenie nie działa, należy ponownie ocenić rozpoznanie, termin przyjmowania leku, dawkowanie, postać preparatu i możliwość leczenia skojarzonego. Bardzo ciężki napad utrzymujący się ponad 72 godziny może odpowiadać stanowi migrenowemu i wymaga oceny lekarskiej, szczególnie gdy nie można przyjmować płynów lub występują nowe objawy.

Leczenie profilaktyczne – jak ograniczyć liczbę napadów?

Profilaktyka ma zmniejszać liczbę dni z migreną, nasilenie napadów i ich wpływ na życie. Zgodnie z zaleceniami AAN/AHS z 2026 r. należy proponować ją m.in. osobom z co najmniej 4 dniami migrenowymi w miesiącu, co najmniej 4 dniami umiarkowanego lub silnego bólu głowy albo istotną niesprawnością związaną z migreną. Decyzja jest indywidualna.

Klasyczne leki profilaktyczne

Do możliwości należą m.in. wybrane beta-adrenolityki, topiramat, kandesartan oraz niektóre leki przeciwdepresyjne. Dobór preparatu uwzględnia m.in. ciśnienie krwi, masę ciała, sen, choroby współistniejące, interakcje i możliwość zajścia w ciążę. Nie każdy lek jest odpowiedni dla każdej osoby.

Przeciwciała anty-CGRP i gepanty

Terapie ukierunkowane na CGRP obejmują przeciwciała monoklonalne działające na CGRP lub jego receptor, a także wybrane gepanty stosowane profilaktycznie. Mogą być rozważane jako jedna z pierwszych opcji profilaktyki, zależnie od sytuacji klinicznej. W DOLORMED prowadzimy kwalifikację, ordynację, podawanie przeciwciał anty-CGRP oraz kontrolę efektów leczenia. Sposób podawania i częstość stosowania zależą od wybranego preparatu. Zasady refundacji w Polsce są odrębną kwestią i mogą obejmować dodatkowe kryteria.

Toksyna botulinowa w migrenie przewlekłej

Onabotulinotoksyna A jest metodą profilaktyki migreny przewlekłej u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. W DOLORMED wykonujemy to leczenie zgodnie z protokołem PREEMPT, obejmującym podanie leku w wyznaczone punkty mięśni głowy i szyi. Zgodnie z protokołem stosuje się zwykle 155–195 jednostek w 31–39 punktach, a kolejne cykle przeprowadza się co około 12 tygodni. Nie jest to standardowe leczenie migreny epizodycznej. Skuteczność ocenia się na podstawie dzienniczka bólu głowy i poprawy codziennego funkcjonowania.

Jak ocenia się skuteczność profilaktyki?

Najważniejsze są regularne zapisy w dzienniczku: liczba dni z bólem i migreną, zużycie leków doraźnych, nasilenie dolegliwości oraz ograniczenia codziennych aktywności. Efekt leczenia ocenia się po czasie właściwym dla danej metody; nie należy uznawać pojedynczego napadu za dowód nieskuteczności całej profilaktyki.

Co poza lekami może pomóc?

Warto zadbać o regularny sen, odpowiednie nawodnienie, regularność posiłków, aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości i postępowanie ze stresem. U niektórych pacjentów pomocne są techniki psychologiczne i relaksacyjne. Czynniki wyzwalające napady są indywidualne – nie należy bez potrzeby wprowadzać restrykcyjnych diet ani zakładać, że migrena wynika z jednego produktu spożywczego.

Migrena a zbyt częste przyjmowanie leków

Częste stosowanie leków doraźnych może sprzyjać rozwojowi bólu głowy związanego z nadużywaniem leków (MOH). W klasyfikacji ICHD-3 istotne są m.in. progi 10 dni miesięcznie dla tryptanów i niektórych leków złożonych lub 15 dni dla prostych leków przeciwbólowych i NLPZ, przy regularnym nadużywaniu ponad 3 miesiące i spełnieniu pozostałych kryteriów rozpoznania. Nie oznacza to, że każdy pacjent przekraczający próg ma już MOH. W takiej sytuacji warto omówić z neurologiem plan leczenia.

Kiedy objawy wymagają natychmiastowej pomocy?

Dzwoń pod numer alarmowy 112, jeśli wystąpi nagły, bardzo silny ból głowy osiągający maksymalne nasilenie w sekundach lub minutach albo nowe objawy, takie jak niedowład, zaburzenia mowy, zaburzenia świadomości czy utrata widzenia. Pilnej oceny wymaga także ból głowy z gorączką i sztywnością karku.

W przypadku pierwszej w życiu aury, nagłej zmiany jej przebiegu, nowego bólu głowy po 50. roku życia, w ciąży lub połogu albo nowego, narastającego bólu nie należy zakładać, że przyczyną jest znana wcześniej migrena. Szczególnie ważne jest różnicowanie objawów aury z TIA i udarem mózgu.

Dzienniczek migreny i przygotowanie do konsultacji

W dzienniczku warto notować dni z bólem głowy i bez bólu, objawy aury, czas trwania napadów, nasilenie bólu, przyjęte leki i ich skuteczność. Kobiety mogą dodatkowo zapisywać dni miesiączki. Na wizytę należy zabrać listę stosowanych leków oraz istotne wcześniejsze wyniki badań.

Na stronie przygotowania do wizyty z powodu bólów głowy znajduje się ogólnodostępny dzienniczek do wydruku. Elektroniczny moduł monitorowania jest przeznaczony dla pacjentów, którym po konsultacji przydzielono dostęp na określony czas.

Najczęstsze pytania o migrenę

Czy migrena zawsze boli po jednej stronie?

Nie. Ból może być jednostronny albo obustronny, a jego lokalizacja i charakter mogą zmieniać się między napadami.

Czy migrena może wystąpić bez bólu głowy?

Tak. Aura migrenowa może pojawić się bez następującego po niej bólu. Taka sytuacja, szczególnie nowa lub nietypowa, wymaga jednak diagnostyki różnicowej.

Czy zawroty głowy mogą być objawem migreny?

Tak, m.in. w migrenie przedsionkowej. Nie wszystkie zawroty głowy są jednak spowodowane migreną.

Czy migrenę można całkowicie wyleczyć?

Nie ma metody gwarantującej trwałe ustąpienie choroby. Prawidłowo dobrane leczenie może jednak ograniczyć częstość i nasilenie napadów oraz poprawić codzienne funkcjonowanie.

Konsultacje neurologiczne z powodu migreny – DOLORMED Leszno

W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie prowadzimy konsultacje neurologiczne dorosłych z migreną epizodyczną i przewlekłą. Dobieramy leczenie napadów i profilaktykę, a u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów prowadzimy terapię przeciwciałami anty-CGRP (kwalifikacja, ordynacja i podawanie leku) oraz wykonujemy leczenie onabotulinotoksyną A według protokołu PREEMPT. Ocenę skuteczności prowadzimy m.in. na podstawie dzienniczka migreny. Dobór leczenia zależy od wskazań, przeciwwskazań i decyzji podjętej podczas konsultacji. Aktualne opłaty są dostępne w centralnym cenniku.

Opracowanie medyczne: lek. Krzysztof Szulc, specjalista neurolog. Data opracowania: 19 października 2026 r.

Źródła medyczne

1. International Headache Society. ICHD-3: Migraine, w tym kryteria postaci przewlekłej i przedsionkowej.
2. Stępień A. i wsp. Rozpoznawanie i leczenie migreny – polskie rekomendacje, 2024.
3. AAN/AHS. Pharmacologic Treatment for Migraine Prevention in Adults, 2026.
4. European Headache Federation. Zalecenia stosowania onabotulinotoksyny A w migrenie przewlekłej (PREEMPT).
5. IHS. Global practice recommendations for acute treatment of migraine, 2024.
6. CDC. U.S. Medical Eligibility Criteria – combined hormonal contraceptives, 2024.
7. EMA. Topiramate – ograniczenia stosowania w ciąży.