Na czym polega międzylaminarny zastrzyk nadtwardówkowy?
To podanie leków do przestrzeni nadtwardówkowej przez dostęp między blaszkami łuków sąsiednich kręgów. Lek trafia do przestrzeni otaczającej worek oponowy i korzenie nerwowe, a nie do rdzenia kręgowego. Celem jest ograniczenie stanu zapalnego i bólu związanego z podrażnieniem struktur nerwowych. Jeśli leczenie przyniesie poprawę, może ułatwić ruch i rehabilitację.
W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie wykonujemy zabiegi w odcinku szyjnym, piersiowym oraz lędźwiowo-krzyżowym. Zawsze stosujemy fluoroskopię — obrazowanie za pomocą promieniowania RTG. Rodzaj steroidu i dawkę dobieramy do miejsca podania, sytuacji klinicznej i aktualnych zaleceń bezpieczeństwa.
Kiedy można rozważyć zabieg?
Zabieg można rozważyć w wybranych przypadkach bólu korzeniowego, np. rwy kulszowej, udowej lub ramiennej, po ocenie dotychczasowego leczenia. Znaczenie mają charakter i czas trwania dolegliwości, badanie neurologiczne oraz zgodność objawów z obrazami MR lub TK.
Sam opis przepukliny, dyskopatii czy zwężenia kanału kręgowego nie jest wystarczającym wskazaniem. Zastrzyk nie jest przeznaczony do każdego bólu pleców. Ból w odcinku piersiowym wymaga również rozważenia innych przyczyn dolegliwości klatki piersiowej lub brzucha. Postępujące osłabienie kończyn lub objawy ucisku rdzenia wymagają pilnej oceny specjalistycznej.
Kwalifikacja i przygotowanie do konsultacji
Podczas konsultacji oceniamy możliwe korzyści, ryzyko i inne sposoby leczenia, w tym farmakoterapię, rehabilitację oraz ewentualne wskazania do konsultacji chirurgicznej. Do wyboru dostępu potrzebna jest ocena anatomii i dostępnej przestrzeni w kanale kręgowym.
- Zabierz obrazy MR lub TK wraz z opisami, najlepiej w formacie DICOM na nośniku lub w uzgodnionym dostępie cyfrowym.
- Przygotuj listę leków i suplementów z dawkami oraz informacje o wcześniejszym leczeniu i jego efektach.
- Zgłoś wcześniejsze reakcje na kontrast, leki lub znieczulenie, a także cukrzycę, infekcję, zaburzenia krzepnięcia oraz możliwość ciąży.
Jak przygotować się do zabiegu?
Nie odstawiaj samodzielnie leków przeciwkrzepliwych ani przeciwpłytkowych. Ewentualną zmianę leczenia trzeba ustalić z lekarzem, uwzględniając ryzyko krwawienia i zakrzepicy. Infekcja, nieuregulowane zaburzenia krzepnięcia lub inne przeciwwskazania mogą wymagać odroczenia zabiegu albo wyboru innej metody.
Zasady posiłków, przyjmowania leków i ewentualnych badań laboratoryjnych otrzymasz indywidualnie. Przy cukrzycy potrzebny jest plan kontroli glikemii, ponieważ steroid może przejściowo ją podwyższać. Zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą. Nie gol samodzielnie okolicy planowanego wkłucia.
Jak przebiega podanie leku?
Po omówieniu procedury i uzyskaniu zgody pacjent przyjmuje odpowiednią pozycję. Skóra jest odkażana, a okolica wkłucia znieczulana miejscowo. Lekarz wprowadza igłę między blaszkami łuków kręgów, kontrolując jej położenie za pomocą fluoroskopii.
Zalecenia bezpieczeństwa IPSIS obejmują również potwierdzenie położenia igły i rozchodzenia się płynu za pomocą kontrastu widocznego w RTG. Dopiero po odpowiedniej kontroli podaje się lek. Podczas kwalifikacji trzeba zgłosić wcześniejsze reakcje na kontrast.
Czy zabieg boli i czy potrzebna jest sedacja?
Możesz odczuwać ukłucie przy znieczuleniu skóry, ucisk lub rozpieranie podczas podawania płynu. Silny, ostry ból lub nietypowe odczucia należy od razu zgłosić lekarzowi. Sedacja jest opcjonalna. Jeśli zostanie zastosowana, powinna umożliwiać kontakt z pacjentem i przekazywanie informacji o odczuciach.
Jakich efektów można oczekiwać?
Efekt jest indywidualny i może nie wystąpić. Przegląd AAN z 2025 r. wskazuje na ograniczone, głównie krótkoterminowe korzyści w bólu korzeniowym odcinka szyjnego i lędźwiowego; większość danych dotyczy odcinka lędźwiowego. Dowody na długotrwałe zmniejszenie bólu są niewystarczające.
Wytyczne BMJ z 2025 r. odradzają iniekcje nadtwardówkowe w przewlekłym bólu korzeniowym trwającym co najmniej trzy miesiące. Rozbieżności między opracowaniami uwzględniamy podczas kwalifikacji i rozmowy o alternatywach. Zastrzyk nie usuwa mechanicznie przepukliny ani zwężenia kanału i nie gwarantuje uniknięcia operacji.
Poprawa nie musi być natychmiastowa. Oceniaj nie tylko natężenie bólu, lecz także sen, chodzenie, wykonywanie codziennych czynności i możliwość ćwiczeń. Termin oceny efektu ustalamy indywidualnie. Brak istotnej poprawy wymaga ponownej oceny przyczyny bólu i planu leczenia.
Postępowanie po zabiegu
Po podaniu leku pozostajesz pod obserwacją. Przed wyjściem otrzymasz zalecenia dotyczące leków, aktywności i kontroli. Przez resztę dnia unikaj dużego wysiłku; do ruchu i rehabilitacji wracaj stopniowo, według ustalonego planu.
W dniu zabiegu nie prowadź pojazdów. Po sedacji nie prowadź przez co najmniej 24 godziny i zapewnij sobie opiekę osoby dorosłej zgodnie z otrzymanymi zaleceniami. Nie prowadź również wtedy, gdy utrzymują się osłabienie, drętwienie, zawroty głowy lub inne objawy ograniczające sprawność.
Możliwe działania niepożądane i powikłania
- Przemijające: bolesność miejsca wkłucia, przejściowe nasilenie bólu, zaczerwienienie twarzy, zaburzenia snu lub wzrost glikemii.
- Rzadsze: ból głowy po nakłuciu opony twardej, reakcja na podane leki lub kontrast, zakażenie i krwawienie.
- Bardzo rzadkie, ale poważne: krwiak lub ropień w kanale kręgowym oraz uszkodzenie struktur nerwowych, także z trwałymi następstwami.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nowe lub narastające osłabienie kończyn, zaburzenia oddawania moczu lub stolca albo utrata czucia w okolicy krocza wymagają natychmiastowej oceny w szpitalu. Gorączka z nasilającym się bólem kręgosłupa po zabiegu również wymaga pilnej pomocy. Przy ciężkich objawach lub braku możliwości bezpiecznego dotarcia do szpitala wezwij pomoc ratunkową.
Silny ból głowy, szczególnie nasilający się po siadaniu lub wstawaniu i ustępujący po położeniu, wymaga pilnego kontaktu z lekarzem. Nie czekaj z objawami alarmowymi na planową wizytę kontrolną.
Najczęstsze pytania
Czym ten dostęp różni się od TFESI?
W dostępie międzylaminarnym lek podaje się między blaszkami łuków kręgów. W TFESI igłę prowadzi się przez otwór międzykręgowy w sąsiedztwo wybranego korzenia nerwowego. Wybór zależy od objawów, anatomii i oceny ryzyka; żadna technika nie jest najlepsza dla każdego pacjenta.
Czy potrzebna jest seria zastrzyków?
Nie planujemy automatycznej serii. Decyzja o kolejnym zabiegu zależy od uzyskanej korzyści, czasu jej trwania, działań niepożądanych i łącznej ekspozycji na steroid. Przy braku efektu ponownie oceniamy rozpoznanie i możliwości leczenia.
Gdzie sprawdzić koszt zabiegu i kwalifikacji?
Aktualną cenę zabiegu oraz konsultacji kwalifikacyjnej znajdziesz w centralnym cenniku DOLORMED, dostępnym w kafelku poniżej.