Na czym polega TFESI?
Przezotworowy zastrzyk nadtwardówkowy to podanie leku przez otwór międzykręgowy do przestrzeni nadtwardówkowej, w sąsiedztwo wybranego korzenia nerwowego. Skrót TFESI pochodzi od angielskiej nazwy zabiegu. Celem jest ograniczenie stanu zapalnego i zmniejszenie bólu promieniującego wskutek podrażnienia korzenia. Lek podaje się w jego otoczenie, nie do wnętrza nerwu ani rdzenia kręgowego.
W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie wykonujemy TFESI w odcinku szyjnym, piersiowym i lędźwiowo-krzyżowym. W każdym przypadku stosujemy fluoroskopię, kontrast i DSA oraz steroid niepartykularny. Sedacja jest wyłącznie opcjonalna.
Kiedy można rozważyć zabieg?
TFESI może być rozważany w wybranych przypadkach bólu korzeniowego, np. rwy kulszowej, udowej lub ramiennej. Lekarz sprawdza, czy objawy, badanie i obrazy MR lub TK wskazują na ten sam korzeń nerwowy. Uwzględnia nasilenie i czas trwania bólu, dotychczasowe leczenie oraz możliwości rehabilitacji.
Sam opis przepukliny lub zwężenia w badaniu obrazowym nie przesądza o wskazaniu. Zabieg nie jest przeznaczony do każdego bólu pleców. Postępujący niedowład lub objawy ucisku rdzenia wymagają pilnej oceny specjalistycznej; nie należy wtedy czekać na planowy zabieg przeciwbólowy.
Kwalifikacja i przygotowanie do konsultacji
Podczas konsultacji omawiamy możliwe korzyści, ograniczenia, ryzyko i inne sposoby leczenia. Do oceny potrzebne są informacje o przebiegu dolegliwości oraz dotychczasowej farmakoterapii, rehabilitacji i zabiegach.
Jeśli używasz aparatu słuchowego, zabierz go na wizytę. Przy trudnościach z pamięcią lub przekazywaniem informacji przyjdź z osobą znającą przebieg leczenia.
- Zabierz obrazy MR lub TK wraz z opisami, najlepiej w formacie DICOM na nośniku lub w uzgodnionym dostępie cyfrowym.
- Przygotuj listę wszystkich leków i suplementów z dawkami oraz informację o wcześniejszym leczeniu i jego efektach.
- Zgłoś uczulenia, zwłaszcza wcześniejsze reakcje na kontrast, leki lub znieczulenie, a także cukrzycę, infekcję, zaburzenia krzepnięcia oraz ciążę lub jej możliwość.
Jak przygotować się do TFESI?
Nie odstawiaj samodzielnie leków przeciwkrzepliwych ani przeciwpłytkowych. Ich ewentualne odstawienie i ponowne przyjęcie wymagają indywidualnego planu, z uwzględnieniem ryzyka krwawienia i zakrzepicy. Infekcja lub niewyrównane zaburzenia krzepnięcia mogą uniemożliwić wykonanie zabiegu.
Przed terminem zgłoś gorączkę, nowe objawy lub zmianę leczenia. Ustal zasady posiłków, płynów i przyjmowania leków, szczególnie przy planowanej sedacji lub cukrzycy. Nie gol samodzielnie miejsca wkłucia. Załóż wygodny strój i zorganizuj osobę towarzyszącą oraz transport powrotny.
Jak przebiega zabieg i do czego służy DSA?
- Po sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu świadomej zgody personel przygotowuje pacjenta oraz miejsce wkłucia. Skóra jest odkażana i znieczulana miejscowo.
- Lekarz wprowadza igłę pod kontrolą fluoroskopii, czyli obrazowania rentgenowskiego, w kierunku wybranego otworu międzykręgowego.
- Podaje kontrast i ocenia jego rozpływ, także z użyciem DSA — cyfrowej angiografii subtrakcyjnej. Pomaga to wykryć przepływ do naczynia i ocenić położenie przed podaniem leku.
- Po prawidłowej kontroli podawany jest steroid niepartykularny — preparat w postaci roztworu, a nie zawiesiny. Następnie pacjent pozostaje pod obserwacją.
Kontrola obrazowa i dobór preparatu służą ograniczeniu ryzyka, ale nie eliminują możliwości powikłań. Jeśli obraz kontrastu jest nieprawidłowy, konieczna może być zmiana położenia igły lub odstąpienie od podania leku.
Sedację stosujemy tylko w wybranych sytuacjach, po wcześniejszym uzgodnieniu. Jej zakres powinien umożliwiać kontakt z personelem. Podczas zabiegu mogą wystąpić ucisk, pieczenie lub przejściowe odtworzenie bólu; każde nowe lub silne odczucie należy od razu zgłosić lekarzowi.
Jakiej poprawy można oczekiwać?
Poprawa może pojawić się po kilku dniach, a jej zakres i czas utrzymywania są różne. Jeżeli ból się zmniejszy, może to ułatwić chodzenie, sen i udział w rehabilitacji. Zabieg nie zapewnia trwałego efektu ani uniknięcia operacji.
Przegląd AAN z 2025 r. wskazuje na ograniczone, głównie krótkoterminowe korzyści z iniekcji nadtwardówkowych w bólu korzeniowym; dane dotyczą przede wszystkim odcinka lędźwiowego. Wytyczne BMJ z 2025 r. odradzają takie iniekcje przy przewlekłym bólu korzeniowym trwającym co najmniej trzy miesiące. Rozbieżności w ocenie dowodów omawiamy w kontekście konkretnego rozpoznania i dostępnych możliwości leczenia.
Efekt TFESI oceniamy po około 3–4 tygodniach, uwzględniając ból, sprawność i zapotrzebowanie na leki. Nie planujemy automatycznej serii zabiegów. Brak istotnej poprawy wymaga ponownej oceny rozpoznania i dalszego leczenia; powtórzenie zależy od dotychczasowego wyniku oraz ryzyka.
Możliwe działania niepożądane i powikłania
- Przemijające dolegliwości: ból miejsca wkłucia, przejściowe nasilenie bólu, zaczerwienienie twarzy, zaburzenia snu lub wzrost glikemii po steroidzie.
- Rzadsze powikłania: zakażenie, krwawienie lub krwiak, reakcja uczuleniowa, uszkodzenie nerwu albo ból głowy związany z nakłuciem opony twardej.
- Bardzo rzadkie, poważne powikłania: uszkodzenie lub niedokrwienie rdzenia kręgowego, udar i trwałe zaburzenia neurologiczne, w tym porażenie; opisywano również zgony.
Ryzyko zależy m.in. od odcinka kręgosłupa, anatomii, chorób współistniejących i stosowanych leków. Przed zabiegiem lekarz omawia ryzyko właściwe dla planowanego dostępu.
Co robić po zabiegu?
O zakończeniu obserwacji decyduje personel. Nie planuj samodzielnego prowadzenia pojazdu po procedurze; po sedacji konieczna jest opieka osoby dorosłej i przestrzeganie dodatkowych ograniczeń. Stosuj przekazane zalecenia dotyczące leków, prowadzenia pojazdów i powrotu do aktywności.
W dniu zabiegu unikaj dużego wysiłku. Powrót do pracy, ćwiczeń i rehabilitacji ustalamy zależnie od objawów oraz rodzaju aktywności. Przy cukrzycy częściej kontroluj glikemię zgodnie z uzgodnionym planem. Zapisuj zmiany bólu i codziennej sprawności, aby ułatwić ocenę wyniku leczenia.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nowe lub narastające osłabienie kończyn, zaburzenia oddawania moczu lub stolca, utrata czucia w okolicy krocza, nagłe zaburzenia mowy lub widzenia, duszność albo drgawki wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Zgłoś się do SOR lub wezwij zespół ratownictwa medycznego; nie czekaj na planową kontrolę.
Gorączka, nasilający się ból kręgosłupa, zaczerwienienie lub wyciek z miejsca wkłucia oraz silny ból głowy wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. W razie pogarszania się stanu zgłoś się do szpitala.
Najczęstsze pytania
Czy TFESI to to samo co blokada diagnostyczna?
Cel może być inny. TFESI ze steroidem służy leczeniu objawów, natomiast selektywną blokadę diagnostyczną planuje się przede wszystkim w celu oceny prawdopodobnego źródła bólu. Znaczenie wyniku zależy od zastosowanej techniki i leków.
Czy sedacja jest konieczna?
Nie. Jest opcją uzgadnianą indywidualnie; pacjent powinien zachować możliwość zgłaszania odczuć podczas zabiegu.
Czy sam wynik rezonansu wystarczy do kwalifikacji?
Potrzebna jest także ocena objawów, badanie pacjenta oraz analiza leczenia i ryzyka. Na wizytę zabierz obrazy badania wraz z opisem.
Gdzie sprawdzić koszt TFESI?
Informacje o kosztach konsultacji i zabiegów znajdziesz w centralnym cenniku. Cenę i zakres planowanego świadczenia potwierdzisz przed jego wykonaniem.
Źródła medyczne
- Klessinger S. i wsp. Safety practices for interventional pain procedures: Epidural and sacroiliac interventions. Interventional Pain Medicine. 2025;4(2):100579. DOI: 10.1016/j.inpm.2025.100579.
- Armon C. i wsp. Epidural Steroids for Cervical and Lumbar Radicular Pain and Spinal Stenosis — przegląd systematyczny AAN. Neurology. 2025;104(5):e213361. DOI: 10.1212/WNL.0000000000213361.
- Busse J.W. i wsp. Commonly used interventional procedures for non-cancer chronic spine pain: a clinical practice guideline. BMJ. 2025;388:e079970. DOI: 10.1136/bmj-2024-079970.
- Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Epidural injections for arm or leg pain. Informacje dla pacjentów, 2026.