Dyskopatia szyjna i rwa ramienna – objawy, diagnostyka i leczenie

Dyskopatia szyjna oznacza zmiany krążków międzykręgowych w odcinku szyjnym kręgosłupa. Może przebiegać bezobjawowo, powodować ból karku albo prowadzić do ucisku struktur nerwowych.

Jeżeli dochodzi do podrażnienia lub ucisku korzenia nerwowego, może wystąpić rwa ramienna: ból promieniujący z szyi do barku, ramienia, przedramienia lub dłoni, niekiedy z drętwieniem i osłabieniem mięśni.

Znacznie poważniejszą sytuacją jest ucisk rdzenia kręgowego, który może prowadzić do mielopatii szyjnej. Podejrzenie mielopatii wymaga pilnej diagnostyki i oceny specjalistycznej.

Sam wynik rezonansu magnetycznego opisujący dyskopatię lub przepuklinę krążka międzykręgowego nie przesądza o przyczynie bólu ani o konieczności operacji.

Co to jest dyskopatia szyjna?

Krążki międzykręgowe znajdują się pomiędzy trzonami kręgów. Uczestniczą w przenoszeniu obciążeń i umożliwiają ruchy kręgosłupa.

Z wiekiem oraz pod wpływem różnych czynników mogą tracić wodę, zmieniać wysokość i strukturę. W ich obrębie mogą również powstawać wypukliny i przepukliny.

Zmiany te występują często w dolnych segmentach odcinka szyjnego, między innymi na poziomach C5/C6 i C6/C7.

Wypuklina a przepuklina krążka międzykręgowego

Wypuklina jest zwykle rozleglejszym uwypukleniem obwodu krążka poza jego prawidłowe granice. Przepuklina oznacza bardziej miejscowe przemieszczenie materiału krążka międzykręgowego.

Znaczenie kliniczne zmiany zależy od jej wielkości, położenia, kontaktu ze strukturami nerwowymi oraz zgodności z objawami pacjenta.

Nawet duża zmiana obrazowa nie zawsze powoduje nasilone dolegliwości. Z kolei mniejsza przepuklina może prowadzić do istotnych objawów, jeśli uciska odpowiedni korzeń nerwowy.

Jakie objawy może powodować dyskopatia szyjna?

Obraz kliniczny zależy od tego, czy zmiany dotyczą głównie krążka międzykręgowego, korzenia nerwowego czy rdzenia kręgowego.

Ból szyi bez objawów ucisku korzeni nerwowych

U części pacjentów dominuje ból karku, sztywność szyi albo ból promieniujący do okolicy międzyłopatkowej.

Podobne objawy mogą pochodzić z mięśni, więzadeł i stawów kręgosłupa. Nie zawsze można przypisać je konkretnej zmianie krążka międzykręgowego.

Rwa ramienna — ból promieniujący do ręki

Jeżeli dochodzi do podrażnienia korzenia nerwowego, ból może promieniować od szyi w kierunku barku i kończyny górnej. Niekiedy ból ręki jest bardziej dokuczliwy niż sam ból karku.

Mogą mu towarzyszyć:

• pieczenie, kłucie lub uczucie przepływania prądu w ręce;
• mrowienie i drętwienie palców;
• osłabienie chwytu lub określonych mięśni kończyny górnej;
• trudności w podnoszeniu lub utrzymywaniu przedmiotów;
• osłabienie niektórych odruchów neurologicznych.

Ból może nasilać się podczas wybranych ruchów szyi, a czasem podczas kaszlu lub kichania.

Rwa ramienna — który korzeń nerwowy może być uciskany?

Poszczególne korzenie nerwowe uczestniczą w przewodzeniu czucia i sterowaniu określonymi grupami mięśniowymi. Ich uszkodzenie może powodować charakterystyczne, choć nie zawsze jednoznaczne objawy.

• Korzeń C6: ból i zaburzenia czucia w kierunku kciuka, czasem z osłabieniem zginania łokcia lub prostowania nadgarstka.
• Korzeń C7: dolegliwości mogą obejmować środkowy palec, niekiedy z osłabieniem prostowania łokcia.
• Korzeń C8: zaburzenia czucia w obrębie łokciowej części ręki oraz możliwe osłabienie części mięśni dłoni i palców.

Są to jedynie typowe przykłady. Obszary czucia poszczególnych korzeni nakładają się, a przebieg objawów bywa nietypowy.

Samo miejsce drętwienia nie wystarcza do wskazania konkretnego poziomu uszkodzenia korzenia nerwowego.

Rwa ramienna czy uszkodzenie nerwu obwodowego?

Drętwienie palców lub osłabienie ręki nie zawsze oznaczają dyskopatię szyjną.

Podobne objawy mogą występować między innymi w przebiegu:

• zespołu cieśni nadgarstka;
• neuropatii nerwu łokciowego;
• innych neuropatii obwodowych;
• chorób splotu ramiennego;
• niektórych chorób stawu barkowego.

Czasami radikulopatia szyjna i neuropatia obwodowa współistnieją.

W diagnostyce istotne są badanie neurologiczne, właściwa interpretacja badań obrazowych oraz, w wybranych przypadkach, badania elektrofizjologiczne.

Mielopatia szyjna — kiedy dyskopatia uciska rdzeń?

Mielopatia szyjna oznacza zaburzenie funkcji rdzenia kręgowego związane z jego uszkodzeniem, między innymi wskutek przewlekłego ucisku.

Może występować na tle zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych, przepukliny krążka lub zwężenia kanału kręgowego.

Jej objawy różnią się od typowej rwy ramiennej i mogą obejmować:

• pogorszenie sprawności dłoni, trudności z zapinaniem guzików lub pisaniem;
• częste upuszczanie przedmiotów;
• zaburzenia równowagi i niepewny chód;
• sztywność lub osłabienie kończyn dolnych;
• drętwienie obu rąk;
• wzmożone odruchy i inne nieprawidłowości w badaniu neurologicznym;
• w bardziej zaawansowanych przypadkach również zaburzenia funkcji zwieraczy.

Mielopatia nie zawsze powoduje silny ból szyi. Czasami dominują niezgrabność rąk i pogorszenie chodzenia.

Podejrzenie mielopatii wymaga pilnej oceny neurologicznej i odpowiedniej diagnostyki MR. Postępujące objawy wymagają pilnej oceny neurochirurgicznej.

Jak rozpoznaje się dyskopatię szyjną i rwę ramienną?

Wywiad i badanie neurologiczne

Podczas konsultacji lekarz ustala lokalizację bólu, przebieg promieniowania, czas trwania objawów i czynniki je nasilające.

Szczególnie ważna jest informacja o osłabieniu ręki, zaburzeniach czucia, pogorszeniu sprawności dłoni oraz ewentualnych trudnościach z chodzeniem.

Badanie neurologiczne może obejmować:

• ocenę siły mięśniowej kończyn górnych;
• badanie czucia;
• ocenę odruchów neurologicznych;
• badanie ruchomości odcinka szyjnego;
• testy kliniczne sugerujące podrażnienie korzenia nerwowego;
• ocenę chodu, równowagi i objawów ucisku rdzenia kręgowego.

W razie potrzeby lekarz ocenia również bark, staw łokciowy, nadgarstek i nerwy obwodowe.

Kiedy potrzebny jest rezonans magnetyczny szyi?

Nie każda dyskopatia szyjna i nie każdy ból karku wymagają natychmiastowego MR.

Rezonans rozważa się szczególnie przy:

• istotnych objawach korzeniowych, zwłaszcza z ubytkami neurologicznymi;
• nowym lub narastającym niedowładzie;
• podejrzeniu mielopatii;
• utrzymujących się dolegliwościach mimo leczenia zachowawczego, gdy wynik może wpłynąć na postępowanie;
• kwalifikacji do odpowiednio dobranego leczenia interwencyjnego lub operacyjnego.

MR umożliwia ocenę krążków międzykręgowych, kanału kręgowego, otworów międzykręgowych i rdzenia kręgowego.

Opis rezonansu należy interpretować w powiązaniu z obrazami, objawami pacjenta i wynikiem badania neurologicznego.

Czy potrzebne jest EMG?

EMG nie jest konieczne u każdego pacjenta z rwą ramienną.

Może być przydatne, gdy istnieje potrzeba odróżnienia radikulopatii od neuropatii obwodowej albo gdy objawy nie odpowiadają jednoznacznie zmianom widocznym w MR.

Prawidłowy wynik badania elektrofizjologicznego nie zawsze wyklucza radikulopatię, szczególnie w przypadkach z przewagą objawów czuciowych.

Jak leczy się dyskopatię szyjną i rwę ramienną?

Wybór postępowania zależy od nasilenia dolegliwości, czasu ich trwania oraz stanu neurologicznego pacjenta.

U wielu osób z rwą ramienną uzyskuje się poprawę podczas leczenia zachowawczego.

Postępujący niedowład lub objawy mielopatii zmieniają sposób postępowania i nie powinny być leczone wyłącznie rehabilitacją.

Aktywność w ostrym okresie bólu

W ostrym okresie można czasowo ograniczyć czynności wywołujące znaczne nasilenie bólu.

Zalecany jest jednak stopniowy powrót do codziennej aktywności w tolerowanym zakresie.

Nie należy na siłę wykonywać ruchów, które nasilają promieniowanie bólu, drętwienie lub osłabienie ręki.

Długotrwałe unieruchomienie szyi kołnierzem ortopedycznym nie jest rutynowym sposobem leczenia rwy ramiennej.

Rehabilitacja i fizjoterapia

Program rehabilitacji powinien uwzględniać rodzaj objawów, stopień podrażnienia korzenia nerwowego i aktualne możliwości pacjenta.

W zależności od sytuacji może obejmować:

• łagodne ćwiczenia ruchomości szyi;
• stopniowe wzmacnianie mięśni szyi i obręczy barkowej;
• ćwiczenia kontroli ruchu głowy i łopatek;
• trening siłowy kończyn górnych;
• ćwiczenia poprawiające tolerancję codziennych obciążeń;
• odpowiednio dobrane ćwiczenia neuromobilizacyjne;
• w wybranych przypadkach trakcję szyjną lub techniki manualne jako uzupełnienie aktywnej rehabilitacji.

Trakcja nie jest odpowiednia dla wszystkich pacjentów. Przy podejrzeniu mielopatii lub niestabilności kręgosłupa konieczna jest odrębna ocena bezpieczeństwa.

Należy unikać gwałtownych manipulacji szyją u pacjentów z podejrzeniem ucisku rdzenia lub istotnymi objawami neurologicznymi.

Leczenie farmakologiczne

W zależności od obrazu klinicznego lekarz może rozważyć krótkotrwałe leczenie przeciwbólowe, w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Przy ich stosowaniu należy uwzględnić ryzyko powikłań żołądkowo-jelitowych, nerkowych i sercowo-naczyniowych.

W niektórych przypadkach rozważa się inne leki, zależnie od charakteru bólu, chorób współistniejących i dotychczas stosowanego leczenia.

Dowody dotyczące skuteczności wielu leków stosowanych w bólu korzeniowym szyjnym są ograniczone. Nie istnieje jeden schemat farmakoterapii odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

Długotrwałe leczenie opioidami zwykle nie jest zalecanym rozwiązaniem.

Zastrzyk nadtwardówkowy szyjny — kiedy można go rozważyć?

U wybranych pacjentów z nasilonym bólem korzeniowym promieniującym do kończyny górnej, szczególnie przy niewystarczającym efekcie leczenia zachowawczego, można rozważyć zastrzyk nadtwardówkowy odcinka szyjnego.

Celem procedury jest zmniejszenie dolegliwości związanych z podrażnieniem i reakcją zapalną w okolicy korzenia nerwowego.

Zastrzyk nie usuwa mechanicznie przepukliny krążka międzykręgowego i nie jest metodą leczenia ucisku rdzenia kręgowego powodującego mielopatię.

Międzylaminarny zastrzyk nadtwardówkowy szyjny (ICESI)

Jedną z dostępnych technik jest międzylaminarny zastrzyk nadtwardówkowy, określany skrótem ICESI.

W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie procedury te wykonuje się u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów pod kontrolą fluoroskopii, z podaniem środka kontrastowego.

Kontrola obrazowa i kontrast umożliwiają ocenę położenia igły oraz rozprzestrzeniania się podawanej substancji przed podaniem właściwego leku.

W odcinku szyjnym szczególnie ważna jest wcześniejsza analiza aktualnych badań obrazowych, ponieważ przestrzeń nadtwardówkowa znajduje się blisko rdzenia kręgowego.

Zgodnie z zaleceniami bezpieczeństwa dostęp międzylaminarny preferuje się na poziomie C7/T1 lub poniżej, a nakłucia nie powinno się wykonywać powyżej poziomu C6/C7.

Ostateczny poziom dostępu, technikę i zakres zabiegu ustala lekarz po analizie obrazów MR, warunków anatomicznych, wskazań i przeciwwskazań.

Czy zastrzyk nadtwardówkowy szyjny jest bezpieczny?

Jak każda procedura inwazyjna, zastrzyk nadtwardówkowy wiąże się z ryzykiem powikłań.

Mogą wystąpić między innymi:

• przejściowe nasilenie bólu;
• ból głowy po przypadkowym nakłuciu opony twardej;
• krwawienie lub krwiak;
• zakażenie;
• reakcja na lek lub kontrast;
• rzadko ciężkie powikłania neurologiczne, w tym uszkodzenie rdzenia kręgowego.

Kontrola fluoroskopowa, użycie kontrastu, analiza obrazów MR i przestrzeganie procedur bezpieczeństwa pozwalają ograniczać ryzyko, ale nie eliminują go całkowicie.

Zabieg nie jest odpowiedni dla każdego pacjenta. Decyzję podejmuje się po omówieniu możliwych korzyści, ograniczeń, ryzyka i alternatyw.

Jakie są przeciwwskazania do zastrzyku?

Przed kwalifikacją szczególnego uwzględnienia wymagają:

• aktywne zakażenie;
• zaburzenia krzepnięcia;
• leczenie przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe;
• wcześniejsze reakcje nadwrażliwości na stosowane leki lub kontrast;
• ciąża lub możliwość jej wystąpienia;
• istotna stenoza kanału kręgowego i brak bezpiecznych warunków dostępu;
• inne choroby zwiększające ryzyko zabiegu.

Nie odstawiaj samodzielnie leków przeciwkrzepliwych ani przeciwpłytkowych. Decyzja wymaga oceny zarówno ryzyka krwawienia, jak i ryzyka zakrzepicy.

Czy zastrzyk gwarantuje ustąpienie rwy ramiennej?

Nie. U części pacjentów można uzyskać zmniejszenie bólu korzeniowego, szczególnie w krótkim okresie po zabiegu.

Dostępne dowody wskazują na ograniczoną i zmienną skuteczność zastrzyków nadtwardówkowych. Dane dotyczące ich długoterminowego wpływu na ból są niewystarczające.

Nie można zagwarantować ustąpienia objawów ani uniknięcia operacji.

Dalsze postępowanie zależy od stanu neurologicznego, uzyskanej poprawy i możliwości rehabilitacji.

Ważne: przygotowanie do zwykłej konsultacji jest inne niż przygotowanie do zabiegu interwencyjnego. Indywidualne zalecenia zabiegowe pacjent otrzymuje podczas kwalifikacji.

Kiedy potrzebna jest konsultacja neurochirurgiczna?

Większość pacjentów z dyskopatią szyjną nie wymaga operacji.

Konsultacja neurochirurgiczna może być potrzebna, gdy występuje:

• nowy lub postępujący niedowład kończyny;
• ucisk rdzenia kręgowego z objawami mielopatii;
• silny, utrzymujący się ból korzeniowy mimo odpowiedniego leczenia;
• istotne ograniczenie sprawności z objawami odpowiadającymi zmianie widocznej w badaniu MR.

Mielopatia szyjna wymaga odrębnej oceny specjalistycznej, ponieważ utrzymujący się lub narastający ucisk może prowadzić do pogorszenia funkcji neurologicznych.

Jakie operacje stosuje się w dyskopatii szyjnej?

W zależności od rodzaju i lokalizacji zmian neurochirurg może rozważyć:

• usunięcie krążka międzykręgowego i odbarczenie korzenia lub rdzenia;
• operację ze stabilizacją odpowiedniego poziomu;
• w wybranych przypadkach protezę krążka międzykręgowego;
• odbarczenie struktur nerwowych z dostępu tylnego.

Rodzaj operacji zależy od anatomii, zmian obrazowych, objawów i stanu pacjenta.

U odpowiednio zakwalifikowanych osób leczenie operacyjne może przynieść poprawę bólu promieniującego do kończyny i funkcji neurologicznych.

Nie można jednak zagwarantować całkowitego ustąpienia dolegliwości. Decyzję podejmuje się po analizie możliwych korzyści i ryzyka oraz omówieniu dostępnych metod leczenia.

⚠ Kiedy ból szyi i ręki wymaga pilnej pomocy?

Większość przypadków dyskopatii szyjnej nie jest stanem nagłym. Niektóre objawy mogą jednak wskazywać na poważne uszkodzenie rdzenia kręgowego lub inną groźną chorobę.

Natychmiastowa pomoc medyczna

Niezwłocznie zgłoś się na SOR. W razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod numer 112 albo 999.

Objawy alarmowe obejmują:

• nagłe, szybko narastające osłabienie ręki lub obu kończyn;
• gwałtowne pogorszenie sprawności rąk lub zdolności chodzenia;
• nowe poważne zaburzenia chodzenia z osłabieniem kończyn;
• nagłe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub jednostronny niedowład, mogące wskazywać na udar;
• silny ból szyi po poważnym urazie, szczególnie z drętwieniem lub niedowładem kończyn;
• silny ból głowy i sztywność karku z gorączką lub zaburzeniami świadomości.

Pilna konsultacja lekarska

Pilnej oceny wymagają również:

• nowy lub postępujący niedowład ręki;
• narastająca niezgrabność dłoni, trudności z zapinaniem guzików lub częste upuszczanie przedmiotów;
• stopniowo pogarszająca się równowaga i chód;
• nowe zaburzenia oddawania moczu z innymi objawami neurologicznymi;
• ból szyi z gorączką, dreszczami lub pogorszeniem stanu ogólnego;
• nowy, nasilający się ból u osoby z chorobą nowotworową w wywiadzie.

Jeżeli niedowład, zaburzenia chodu lub funkcji zwieraczy rozwijają się szybko albo są ciężkie, konieczna jest niezwłoczna ocena szpitalna.

W przypadku objawów alarmowych nie czekaj na termin planowej konsultacji w DOLORMED.

Jak przygotować się do konsultacji z powodu dyskopatii szyjnej?

Przed wizytą warto przygotować informacje o:

• początku i czasie trwania dolegliwości;
• miejscu bólu oraz jego promieniowaniu do kończyny górnej;
• drętwieniu poszczególnych palców lub obszarów ręki;
• osłabieniu mięśni, pogorszeniu chwytu i sprawności dłoni;
• ewentualnych problemach z równowagą i chodzeniem;
• wcześniejszej rehabilitacji, stosowanych lekach i skuteczności dotychczasowego leczenia;
• przebytych urazach, operacjach i zabiegach;
• chorobach współistniejących, alergiach i aktualnie przyjmowanych lekach.

Zabierz posiadaną dokumentację medyczną oraz listę przyjmowanych leków.

Jeżeli wykonywano wcześniej MR lub TK, warto zabrać również same obrazy w plikach lub na nośniku, a nie tylko opis badania.

Jest to szczególnie istotne przy ocenie ucisku korzeni nerwowych lub rdzenia oraz przy kwalifikacji do leczenia interwencyjnego albo operacyjnego.

Do zwykłej konsultacji nie trzeba rutynowo pozostawać na czczo, samodzielnie odstawiać leków ani wykonywać nowego rezonansu bez odpowiednich wskazań.

Co zabrać na wizytę lekarską? Sprawdź, jakie dokumenty, informacje o leczeniu i wyniki badań warto przygotować przed konsultacją. →

Najczęstsze pytania pacjentów

Czy dyskopatia szyjna zawsze powoduje ból?

Nie. Zmiany krążków międzykręgowych występują także u osób bez dolegliwości. Wynik MR należy interpretować łącznie z objawami i badaniem lekarskim.

Czy rwa ramienna może ustąpić bez operacji?

Tak. U wielu pacjentów objawy zmniejszają się podczas leczenia zachowawczego. Przebieg zależy od przyczyny, nasilenia ucisku i stanu neurologicznego.

Czy drętwienie palców zawsze oznacza dyskopatię szyjną?

Nie. Podobne dolegliwości mogą powodować zespół cieśni nadgarstka, neuropatia nerwu łokciowego i inne schorzenia. Pomocne mogą być badanie neurologiczne oraz odpowiednio dobrane badania EMG.

Czy przy rwie ramiennej można ćwiczyć?

W wielu przypadkach odpowiednio dobrane ćwiczenia są ważną częścią leczenia. Nie należy jednak forsować ruchów nasilających niedowład lub inne objawy neurologiczne.

Czy przepuklina szyjna może się zmniejszyć?

U części pacjentów dochodzi z czasem do zmniejszenia rozmiaru przepukliny. Nie można jednak zagwarantować takiego przebiegu w konkretnym przypadku.

Czy zastrzyk nadtwardówkowy usuwa przepuklinę?

Nie. Jego celem jest ograniczenie bólu korzeniowego i reakcji zapalnej. Nie usuwa mechanicznie materiału krążka międzykręgowego.

Czy ucisk rdzenia kręgowego zawsze powoduje ból szyi?

Nie. Mielopatia szyjna może objawiać się przede wszystkim niezgrabnością rąk, pogorszeniem chodu lub równowagi, nawet bez silnego bólu karku.

Czy sam opis przepukliny w MR oznacza konieczność operacji?

Nie. Znaczenie mają objawy, wynik badania neurologicznego, obraz MR i przebieg dotychczasowego leczenia.

Kiedy należy zgłosić się do neurochirurga?

Szczególnie przy podejrzeniu mielopatii, postępującym niedowładzie lub utrzymujących się ciężkich objawach korzeniowych mimo odpowiedniego leczenia. Nagłe, szybko narastające zaburzenia neurologiczne wymagają oceny w trybie nagłym.

Powiązane artykuły

Jeśli dolegliwości dotyczą głównie karku lub podejrzewa się inne źródło bólu szyi, pomocne mogą być poniższe artykuły.

Rejestracja i cennik

W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie prowadzimy konsultacje neurologiczne i konsultacje z zakresu leczenia bólu.

U pacjentów z dyskopatią szyjną i rwą ramienną oceniamy objawy, stan neurologiczny, badania obrazowe oraz dotychczasowe leczenie.

Na tej podstawie omawiamy możliwości rehabilitacji, farmakoterapii oraz ewentualne wskazania do leczenia interwencyjnego lub konsultacji neurochirurgicznej.