Na czym polega TFESI odcinka piersiowego?
To przezotworowy zastrzyk nadtwardówkowy wykonywany w sąsiedztwie wybranego korzenia nerwowego w piersiowym odcinku kręgosłupa. Lek podaje się przez otwór międzykręgowy do przestrzeni nadtwardówkowej, aby ograniczyć stan zapalny i ból korzeniowy. Igła nie jest wprowadzana do wnętrza nerwu ani rdzenia kręgowego.
W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie wykonujemy piersiowy TFESI zawsze pod kontrolą fluoroskopii, z kontrastem i DSA oraz z użyciem steroidu niepartykularnego. Sedacja jest wyłącznie opcjonalna.
Kiedy można rozważyć zabieg?
Wskazaniem może być wybrany przypadek bólu korzeniowego związanego np. z przepukliną krążka międzykręgowego lub zwężeniem otworu międzykręgowego. Ból bywa piekący, przeszywający i opasujący: może przebiegać od pleców wzdłuż żebra ku ścianie klatki piersiowej lub brzucha. Niekiedy towarzyszą mu zaburzenia czucia.
Podobne dolegliwości mogą mieć inne przyczyny, w tym choroby serca, płuc, narządów jamy brzusznej, żeber lub nerwów obwodowych. Przed kwalifikacją trzeba ustalić przyczynę bólu; sama zmiana w rezonansie nie potwierdza jego pochodzenia.
W planie leczenia uwzględniamy farmakoterapię, dostosowaną aktywność i rehabilitację. Wybór postępowania zależy od rozpoznania, dotychczasowych efektów leczenia oraz bilansu korzyści i ryzyka.
Nowy, nagły lub silny ból klatki piersiowej wymaga pilnej oceny. Jeśli towarzyszą mu duszność, zimne poty, omdlenie lub promieniowanie do żuchwy albo ręki, wezwij zespół ratownictwa medycznego. Nie czekaj na konsultację w sprawie zastrzyku.
Kwalifikacja i przeciwwskazania
Lekarz porównuje przebieg bólu i wynik badania neurologicznego z obrazami MR, a w uzasadnionych przypadkach także TK. Ocenia położenie rdzenia, otworu międzykręgowego i otaczających struktur oraz możliwość bezpiecznego dostępu. Uwzględnia dotychczasowe leczenie, rehabilitację i wpływ dolegliwości na codzienne funkcjonowanie.
Aktywna infekcja, niewyrównane zaburzenia krzepnięcia lub brak możliwości bezpiecznego przeprowadzenia procedury mogą wymagać jej odroczenia albo rezygnacji. Uczulenia, przyjmowane leki i choroby współistniejące wymagają indywidualnej oceny.
- Zabierz obrazy MR lub TK wraz z opisami, najlepiej w formacie DICOM na nośniku lub w uzgodnionym dostępie cyfrowym.
- Przygotuj listę leków i suplementów z dawkami oraz informacje o wcześniejszych operacjach i zabiegach.
- Zgłoś reakcje na kontrast, leki lub znieczulenie, cukrzycę, zaburzenia krzepnięcia, infekcję oraz możliwość ciąży.
Objawy ucisku rdzenia wymagają innego postępowania
Pogorszenie chodzenia, narastające osłabienie nóg lub nowe zaburzenia oddawania moczu albo stolca mogą świadczyć o zaburzeniu funkcji rdzenia kręgowego, czyli mielopatii. Wymagają pilnej oceny specjalistycznej, niekiedy neurochirurgicznej. TFESI nie odbarcza rdzenia i nie jest leczeniem mielopatii.
Jak przygotować się do piersiowego TFESI?
Nie odstawiaj samodzielnie leków przeciwkrzepliwych ani przeciwpłytkowych. Ewentualną zmianę leczenia i termin ponownego przyjęcia ustala lekarz, uwzględniając ryzyko krwawienia oraz zakrzepicy.
Przed terminem zgłoś gorączkę, infekcję lub zmianę stanu zdrowia. Zasady posiłków, płynów i przyjmowania leków ustalamy indywidualnie, także w zależności od planowanej sedacji. Przy cukrzycy potrzebny jest plan kontroli poziomu cukru po steroidzie. Nie gol samodzielnie okolicy wkłucia. Zaplanuj osobę towarzyszącą i transport powrotny.
Jak przebiega zabieg?
Po omówieniu procedury, możliwych korzyści, ryzyka i innych metod leczenia oraz uzyskaniu zgody pacjent przyjmuje odpowiednią pozycję. Skóra jest odkażana, a okolica wkłucia znieczulana miejscowo. Lekarz prowadzi igłę pod kontrolą fluoroskopii, czyli obrazowania RTG, w sąsiedztwo wybranego korzenia nerwowego.
Kontrast pozwala ocenić jego rozprzestrzenianie i wykryć niepożądany przepływ, np. do naczynia. W DOLORMED zawsze stosujemy również DSA — cyfrową angiografię subtrakcyjną, która ułatwia ocenę przepływu kontrastu. Przy nieprawidłowym przepływie lub braku potwierdzenia odpowiedniego położenia igły lekarz wstrzymuje podanie leku.
Podajemy steroid niepartykularny, czyli preparat w postaci roztworu, a nie zawiesiny. Kontrola obrazowa i dobór leku służą ograniczeniu ryzyka; nie wykluczają jednak poważnych powikłań.
Sedacja jest opcjonalna i uzgadniana indywidualnie. Powinna umożliwiać kontakt z personelem i zgłaszanie odczuć. Podczas procedury mogą wystąpić ukłucie, ucisk lub przejściowe odtworzenie bólu. Silny, ostry ból lub nietypowe objawy zgłoś od razu lekarzowi.
Możliwe efekty i ograniczenia dowodów
Dane dotyczące piersiowego TFESI są skąpe. W niewielkim badaniu obserwacyjnym obejmującym 64 pacjentów zmniejszenie bólu o co najmniej połowę zgłosiło 19 osób podczas krótkiej obserwacji, której mediana wynosiła 22 dni. Brak grupy kontrolnej i mała liczba uczestników ograniczają wnioski o skuteczności oraz bezpieczeństwie. Wynik tego badania nie określa szans powodzenia u konkretnego pacjenta.
Zaleceń dotyczących różnych zastosowań iniekcji nadtwardówkowych nie należy traktować jako jednolitych. Wytyczne BMJ z 2025 r. odradzają te iniekcje przy przewlekłym bólu korzeniowym trwającym co najmniej trzy miesiące. Dokument dotyczy przewlekłego bólu niezwiązanego z nowotworem ani zapalną chorobą stawów; nie obejmuje bólu ostrego. Standardy IPSIS opisują natomiast zasady bezpieczeństwa wykonywania zabiegów. Nie zastępują oceny ich zasadności.
Jeśli pojawi się poprawa, może ona ułatwić codzienne czynności i rehabilitację. Efekt może być przejściowy albo nie wystąpić. Zastrzyk nie usuwa mechanicznie przepukliny ani zwężenia i nie gwarantuje uniknięcia operacji.
Efekt oceniamy po około 3–4 tygodniach, uwzględniając ból, sen, sprawność i zapotrzebowanie na leki. Nie planujemy automatycznej serii. Kolejne podanie wymaga ponownej oceny korzyści, działań niepożądanych i łącznej ekspozycji na steroid.
Postępowanie po zabiegu
Po podaniu leku pozostajesz pod obserwacją. O możliwości wyjścia decyduje personel. W dniu zabiegu unikaj dużego wysiłku; do pracy i rehabilitacji wracaj według otrzymanych zaleceń. Przy cukrzycy kontroluj poziom cukru zgodnie z ustalonym planem.
W dniu zabiegu nie prowadź pojazdów. Po sedacji zapewnij sobie opiekę osoby dorosłej i nie prowadź przez co najmniej 24 godziny, zgodnie z przekazanymi zaleceniami. Nie prowadź również przy osłabieniu, drętwieniu, zawrotach głowy lub innych objawach ograniczających sprawność.
Możliwe działania niepożądane i powikłania
- Przemijające dolegliwości: bolesność miejsca wkłucia, czasowe nasilenie bólu, zaczerwienienie twarzy, zaburzenia snu lub wzrost poziomu cukru po steroidzie.
- Rzadsze powikłania: zakażenie, krwawienie lub krwiak, reakcja na leki albo kontrast, uszkodzenie nerwu i ból głowy po nakłuciu opony twardej.
- W odcinku piersiowym możliwe jest również uszkodzenie opłucnej i odma opłucnowa, czyli przedostanie się powietrza do jamy opłucnej.
- Poważne powikłania neurologiczne: uszkodzenie lub niedokrwienie rdzenia kręgowego, mogące prowadzić do trwałego niedowładu lub porażenia.
Kiedy po zabiegu potrzebna jest pilna pomoc?
Nowy ból klatki piersiowej lub duszność po piersiowym TFESI wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Trzeba wykluczyć m.in. odmę opłucnową. Wezwij zespół ratownictwa medycznego lub zgłoś się do SOR; nie czekaj na planową kontrolę.
Nagłe lub narastające osłabienie nóg, istotne pogorszenie chodzenia, nowe zaburzenia oddawania moczu lub stolca, a także gorączka z silnym bólem pleców wymagają pilnej oceny. Silny ból głowy, zwłaszcza nasilający się po siadaniu lub wstawaniu, wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy TFESI pomaga na każdy ból między łopatkami lub żeber?
Nie każdy taki ból ma pochodzenie korzeniowe. Kwalifikacja wymaga ustalenia przyczyny dolegliwości i porównania objawów z badaniem pacjenta oraz obrazowaniem.
Czy sam rezonans wystarczy do zaplanowania zastrzyku?
Nie. Na konsultację zabierz zarówno opis, jak i obrazy badania. Lekarz oceni, czy widoczne zmiany odpowiadają objawom i czy proponowany dostęp jest odpowiedni.
Kiedy potrzebna jest konsultacja neurochirurgiczna?
Zwłaszcza przy podejrzeniu ucisku rdzenia lub postępującym niedowładzie. Może być potrzebna także przy utrzymujących się dolegliwościach mimo leczenia. Wskazania i pilność ocenia lekarz.