Na czym polega TFESI odcinka szyjnego?
To przezotworowy zastrzyk nadtwardówkowy wykonywany w sąsiedztwie wybranego korzenia nerwowego w odcinku szyjnym kręgosłupa. Lek podaje się przez otwór międzykręgowy do przestrzeni nadtwardówkowej, w otoczenie struktur nerwowych. Celem jest ograniczenie stanu zapalnego i bólu korzeniowego promieniującego do kończyny górnej. Nie jest to wkłucie do wnętrza nerwu ani rdzenia kręgowego.
W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie wykonujemy szyjny TFESI zawsze pod kontrolą fluoroskopii, z kontrastem i DSA oraz z użyciem steroidu niepartykularnego. Sedacja jest wyłącznie opcjonalna.
Kiedy można rozważyć zabieg przy rwie ramiennej?
TFESI można rozważyć w wybranych przypadkach bólu korzeniowego, nazywanego często rwą ramienną. Dolegliwości mogą obejmować ramię, przedramię lub dłoń, niekiedy również okolicę łopatki. Mrowienie, drętwienie lub osłabienie mięśni wymagają oceny neurologicznej; same w sobie nie przesądzają o wskazaniu do zastrzyku.
Przyczyną podrażnienia korzenia może być przepuklina krążka międzykręgowego lub zmiany zwyrodnieniowe zwężające otwór międzykręgowy. Sam opis dyskopatii albo zwężenia w MR nie wystarcza do kwalifikacji. Ból barku i ręki może również wynikać z chorób stawu barkowego, splotu lub nerwów obwodowych. Sam ból karku bez cech bólu korzeniowego wymaga odrębnej oceny przyczyny.
Ból korzeniowy a objawy ucisku rdzenia
Ból korzeniowy i mielopatia szyjna wymagają różnego postępowania. Mielopatia oznacza zaburzenie funkcji rdzenia kręgowego, np. wskutek jego ucisku. TFESI nie odbarcza rdzenia i nie jest leczeniem mielopatii.
Niezgrabność dłoni, pogorszenie chodzenia lub równowagi, narastające osłabienie kończyn albo nowe zaburzenia oddawania moczu lub stolca wymagają pilnego wyjaśnienia. Przy podejrzeniu mielopatii lub postępującym niedowładzie nie należy odkładać oceny specjalistycznej w oczekiwaniu na zastrzyk przeciwbólowy.
Kwalifikacja i wybór korzenia nerwowego
Porównujemy stronę i przebieg bólu z badaniem siły mięśniowej, czucia i odruchów oraz obrazami MR lub TK. Lekarz ocenia też otwór międzykręgowy i położenie otaczających struktur, w tym naczyń. W odcinku szyjnym szczególne znaczenie ma sąsiedztwo tętnicy kręgowej i rdzenia kręgowego.
Znaczne zwężenie lub nietypowa anatomia mogą ograniczać możliwość bezpiecznego dostępu. Po ocenie korzyści i ryzyka lekarz może zaproponować inną technikę albo odstąpić od zabiegu.
- Zabierz obrazy MR lub TK wraz z opisami, najlepiej w formacie DICOM na nośniku lub w uzgodnionym dostępie cyfrowym.
- Przygotuj listę leków i suplementów z dawkami oraz informacje o wcześniejszej farmakoterapii, rehabilitacji, operacjach i zabiegach.
- Zgłoś reakcje na kontrast, leki lub znieczulenie, a także cukrzycę, infekcję, zaburzenia krzepnięcia oraz możliwość ciąży.
Jak przygotować się do szyjnego TFESI?
Nie odstawiaj samodzielnie leków przeciwkrzepliwych ani przeciwpłytkowych. Ich ewentualna zmiana i termin ponownego przyjęcia wymagają indywidualnego planu, z uwzględnieniem ryzyka krwawienia i zakrzepicy.
Przed terminem zgłoś gorączkę, infekcję lub zmianę stanu zdrowia. Zasady posiłków, płynów, przyjmowania leków i ewentualnych badań ustalamy indywidualnie. Przy cukrzycy potrzebny jest plan kontroli glikemii, czyli poziomu cukru we krwi, po podaniu steroidu. Nie gol samodzielnie okolicy wkłucia. Zaplanuj osobę towarzyszącą i transport powrotny.
Jak przebiega zabieg i dlaczego kontrola obrazowa jest ważna?
Po omówieniu procedury, ryzyka i uzyskaniu zgody pacjent przyjmuje odpowiednią pozycję. Skóra jest odkażana, a okolica wkłucia znieczulana miejscowo. Lekarz wprowadza igłę pod kontrolą fluoroskopii, czyli obrazowania RTG, do zaplanowanego miejsca przy wybranym korzeniu nerwowym.
Podanie kontrastu i ocena jego przepływu, także za pomocą DSA — cyfrowej angiografii subtrakcyjnej, pomagają rozpoznać nieprawidłowe położenie lub przepływ do naczynia. Jeśli nie można potwierdzić odpowiedniego położenia, podanie leku może zostać wstrzymane. Podejrzenie przepływu tętniczego wymaga odstąpienia od podania.
Stosujemy steroid niepartykularny — preparat w postaci roztworu, a nie zawiesiny. Jest to szczególnie istotna zasada bezpieczeństwa szyjnego dostępu przezotworowego. Obrazowanie i dobór leku ograniczają ryzyko, ale nie eliminują możliwości poważnych powikłań.
Czy potrzebna jest sedacja?
Sedacja jest opcją uzgadnianą indywidualnie. Jej zakres powinien umożliwiać kontakt z personelem i zgłaszanie odczuć. Podczas zabiegu mogą wystąpić ukłucie, ucisk lub przejściowe odtworzenie bólu ręki. Silny, ostry ból lub nietypowe objawy należy od razu zgłosić lekarzowi.
Możliwe efekty i ograniczenia dowodów
Jeśli zabieg przyniesie poprawę, mniejszy ból może ułatwić sen, codzienne czynności i udział w rehabilitacji. Efekt może nie być natychmiastowy i może nie wystąpić. Zastrzyk nie usuwa mechanicznie przepukliny ani zwężenia i nie gwarantuje trwałej poprawy lub uniknięcia operacji.
Przegląd AAN z 2025 r. wskazuje na ograniczone, głównie krótkoterminowe korzyści z iniekcji nadtwardówkowych w bólu korzeniowym. Jego wnioski opierały się przede wszystkim na danych lędźwiowych; bezpośrednie dane dotyczące odcinka szyjnego były ograniczone.
Wytyczne BMJ z 2025 r. odradzają iniekcje nadtwardówkowe przy przewlekłym bólu korzeniowym trwającym co najmniej trzy miesiące. Różnice między opracowaniami uwzględniamy podczas kwalifikacji i rozmowy o innych możliwościach leczenia.
Efekt TFESI oceniamy po około 3–4 tygodniach, uwzględniając ból ręki, sen, sprawność i zapotrzebowanie na leki. Brak istotnej korzyści wymaga ponownej oceny przyczyny dolegliwości i planu postępowania.
Postępowanie po zabiegu
Po podaniu leku pozostajesz pod obserwacją. O możliwości wyjścia decyduje personel. W dniu zabiegu unikaj dużego wysiłku; do pracy i rehabilitacji wracaj według ustalonego planu. Przy cukrzycy kontroluj glikemię zgodnie z otrzymanymi zaleceniami.
W dniu zabiegu nie prowadź pojazdów. Po sedacji zapewnij sobie opiekę osoby dorosłej i nie prowadź przez co najmniej 24 godziny, zgodnie z przekazanymi zaleceniami. Nie prowadź również przy utrzymującym się osłabieniu, drętwieniu, zawrotach głowy lub innych objawach ograniczających sprawność.
Możliwe działania niepożądane i powikłania
- Przemijające dolegliwości: bolesność miejsca wkłucia, przejściowe nasilenie bólu, zaczerwienienie twarzy, zaburzenia snu lub wzrost glikemii po steroidzie.
- Rzadsze powikłania: zakażenie, krwawienie lub krwiak, reakcja na leki albo kontrast, uszkodzenie nerwu i ból głowy po nakłuciu opony twardej.
- Bardzo rzadkie, ale poważne: uszkodzenie lub niedokrwienie rdzenia kręgowego, udar oraz trwały niedowład lub porażenie; opisywano również zgony.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nagłe osłabienie kończyn, zaburzenia mowy lub widzenia, nowe istotne trudności z chodzeniem, duszność albo drgawki wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Zgłoś się do SOR lub wezwij zespół ratownictwa medycznego; nie czekaj na planową kontrolę.
Nowe zaburzenia oddawania moczu lub stolca, narastające osłabienie kończyn, gorączka z silnym bólem szyi albo szybko nasilający się ból po zabiegu również wymagają pilnej oceny. Silny ból głowy, zwłaszcza nasilający się po siadaniu lub wstawaniu, wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy sam rezonans wystarczy do zaplanowania zabiegu?
Potrzebne są także badanie pacjenta, ocena objawów i analiza ryzyka. Na konsultację zabierz obrazy badania wraz z opisem. Nie każda zmiana widoczna w MR jest przyczyną bólu ręki.
Czym szyjny TFESI różni się od dostępu międzylaminarnego?
TFESI prowadzi przez otwór międzykręgowy w sąsiedztwo wybranego korzenia. Dostęp międzylaminarny prowadzi między blaszkami łuków kręgów. Wybór zależy od objawów, anatomii i bilansu korzyści oraz ryzyka.
Czy trzeba wykonać serię zastrzyków?
Nie planujemy automatycznej serii. Decyzja o kolejnym podaniu zależy od uzyskanej korzyści, czasu jej trwania, działań niepożądanych i łącznej ekspozycji na steroid. Powtórzenie wymaga ponownej oceny wskazań.