Ucisk nerwu strzałkowego – opadająca stopa, objawy i leczenie

Czym jest uszkodzenie nerwu strzałkowego?

Nerw strzałkowy wspólny odchodzi od nerwu kulszowego nad kolanem i owija się wokół główki kości strzałkowej – wyczuwalnego guzka po zewnętrznej stronie nogi, tuż poniżej kolana. W tym miejscu leży płytko pod skórą, bezpośrednio na kości, dlatego łatwo o jego ucisk. Nerw odpowiada za unoszenie stopy i palców oraz odwracanie stopy na zewnątrz, a także za czucie na bocznej powierzchni goleni i na grzbiecie stopy. Uszkodzenie tego nerwu nazywa się neuropatią nerwu strzałkowego, a potocznie – porażeniem nerwu strzałkowego lub opadającą stopą. To najczęstsze uszkodzenie pojedynczego nerwu w obrębie nogi.

Do ucisku dochodzi najczęściej przy zakładaniu nogi na nogę, długim kucaniu lub klęczeniu – np. przy pracach w ogrodzie, zbieraniu truskawek czy układaniu płytek – po szybkim i znacznym chudnięciu, w czasie długiego leżenia w chorobie lub po operacji, a także przy ciasnym gipsie, ortezie lub opasce na kolanie. Nerw może też ulec uszkodzeniu przy urazie kolana, złamaniu kości strzałkowej i po operacjach w okolicy kolana, a czasem uciska go torbiel (tzw. ganglion) lub inna zmiana. Bardziej podatne są osoby szczupłe i chorujące na cukrzycę. Gdy porażenia powtarzają się lub dotyczą kilku nerwów, lekarz może rozważyć wrodzoną skłonność nerwów do porażeń uciskowych (HNPP).

Jakie są objawy uszkodzenia nerwu strzałkowego?

Najbardziej charakterystyczne jest opadanie stopy: trudno unieść przód stopy i palce, stopa „klapie” o podłoże, palce zahaczają o dywan lub krawężnik i łatwo się potknąć. Aby nie zawadzić stopą, chory wyżej unosi kolano – to tzw. chód koguci (brodzący). Trudno też chodzić na piętach. Często pojawia się drętwienie, mrowienie lub pieczenie na bocznej powierzchni goleni i na grzbiecie stopy. Ból zwykle jest niewielki i dotyczy okolicy kolana. Wiele osób zauważa problem nagle – np. po dniu pracy w kucki albo po długim siedzeniu z nogą założoną na nogę.

Siła mięśni łydki i odwracania stopy do środka pozostaje zwykle prawidłowa, a odruch ze ścięgna Achillesa – zachowany. Te szczegóły pomagają lekarzowi odróżnić uszkodzenie nerwu strzałkowego od ucisku korzenia nerwowego w kręgosłupie.

Ucisk niżej – na goleni i grzbiecie stopy

Poniżej kolana nerw dzieli się na gałąź powierzchowną i głęboką. Gałąź powierzchowna może być uciśnięta w dolnej części goleni, w miejscu, gdzie przechodzi przez powięź – zdarza się to po skręceniach stawu skokowego i u osób aktywnych fizycznie. Daje wtedy pieczenie i drętwienie grzbietu stopy, które nasila się przy wysiłku, bez opadania stopy. Gałąź głęboka bywa uciskana na grzbiecie stopy, np. przez ciasno zasznurowane buty – typowe jest wtedy drętwienie między pierwszym a drugim palcem. Te postaci również oceniamy w USG podczas wizyty.

Co jeszcze może powodować opadanie stopy?

Opadanie stopy nie zawsze oznacza ucisk nerwu przy kolanie. Najczęściej trzeba je odróżnić od ucisku korzenia nerwowego L5 w odcinku lędźwiowym kręgosłupa – wtedy zwykle boli krzyż, ból promieniuje wzdłuż nogi, a osłabione bywa także odwracanie stopy do środka i odwodzenie biodra. Podobne objawy może dawać uszkodzenie nerwu kulszowego (np. po operacji biodra lub urazie pośladka) i polineuropatia, a rzadziej choroby mózgu, rdzenia kręgowego lub choroba neuronu ruchowego. Szczególnej uwagi wymaga opadanie stopy bez bólu i bez drętwienia, zwłaszcza gdy towarzyszą mu zaniki mięśni lub fascykulacje – drobne, mimowolne drgania mięśni. Wtedy potrzebna jest szybka, dokładna diagnostyka neurologiczna.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy lub widzenia mogą być objawami udaru – zadzwoń wtedy natychmiast pod numer 112, także gdy objawy szybko ustąpiły.

Zgłoś się natychmiast na SOR, jeśli po urazie, złamaniu, założeniu gipsu lub intensywnym wysiłku narasta silny ból goleni, przednia część goleni lub łydka staje się twarda i napięta, a stopa drętwieje lub słabnie. Może to być zespół ciasnoty przedziałów powięziowych, który wymaga pilnego leczenia. Na SOR zgłoś się także przy silnym bólu krzyża z zaburzeniami oddawania moczu lub stolca albo drętwieniem w okolicy krocza oraz przy szybko narastającym osłabieniu obu nóg.

Opadanie stopy, które pojawiło się bez urazu i bez tych objawów, nie zagraża życiu, ale wymaga konsultacji lekarskiej bez zbędnej zwłoki. Wcześnie usunięty ucisk i właściwie dobrana orteza mogą ułatwić powrót sprawności i chronią przed upadkami.

Jak rozpoznajemy uszkodzenie nerwu strzałkowego?

Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy i badania. Lekarz pyta, kiedy i w jakich okolicznościach pojawiło się osłabienie lub drętwienie – po kucaniu, zakładaniu nogi na nogę, chudnięciu, pobycie w szpitalu, urazie lub operacji. Bada siłę poszczególnych mięśni, czucie, odruchy, kręgosłup lędźwiowy i chód. Opukiwanie nerwu przy główce kości strzałkowej często wywołuje mrowienie promieniujące do stopy.

Podczas wizyty wykonujemy na miejscu badanie USG nerwu strzałkowego. Pozwala ono ocenić, czy nerw jest obrzęknięty w miejscu ucisku, i wykryć przyczyny wymagające innego postępowania – np. torbiel uciskającą nerw, bliznę po urazie lub operacji czy guz. USG umożliwia też porównanie z drugą nogą i ocenę gałązek nerwu niżej na goleni i stopie.

Przy uszkodzeniu nerwu strzałkowego szczególną wartość mają badanie przewodnictwa nerwowego (ENG) i elektromiografia (EMG). Pozwalają ustalić miejsce uszkodzenia, odróżnić je od ucisku korzenia L5 i ocenić, czy nerw jest tylko uciśnięty, czy doszło do uszkodzenia jego włókien – od tego zależy rokowanie. Najwięcej informacji daje badanie wykonane po upływie około 3 tygodni od pojawienia się osłabienia. Kierujemy na nie zwłaszcza wtedy, gdy stopa opada lub rozpoznanie budzi wątpliwości. Gdy objawy wskazują na kręgosłup, lekarz może zlecić rezonans magnetyczny odcinka lędźwiowego, a przy podejrzeniu torbieli lub guza – rezonans kolana.

Jak przygotować się do wizyty?

Dobre przygotowanie pozwala lepiej wykorzystać czas konsultacji. Zanotuj, kiedy pojawiło się osłabienie lub drętwienie i co je poprzedziło – kucanie, zakładanie nogi na nogę, chudnięcie, unieruchomienie, uraz lub operacja. Zabierz wyniki badań ENG i EMG, opisy USG i RTG, karty informacyjne z pobytu w szpitalu i opisy operacji, a jeśli wykonano rezonans kręgosłupa lędźwiowego lub kolana – także same obrazy, najlepiej na płycie w formacie DICOM.

Przygotuj pełną listę przyjmowanych leków – nazwę, dawkę, ilość przyjmowaną jednorazowo i porę – razem z lekami przeciwkrzepliwymi, oraz informację o lekach, które nie pomogły lub powodowały działania niepożądane, i o alergiach. Ubierz się tak, aby łatwo było odsłonić nogę powyżej kolana, i przyjdź w butach, w których zwykle chodzisz, a jeśli używasz ortezy – zabierz ją. Jeżeli korzystasz z aparatu słuchowego, zabierz go, a gdy trudno Ci zapamiętać zalecenia, przyjdź z osobą bliską.

Leczenie uszkodzenia nerwu strzałkowego

Leczenie zależy od przyczyny i stopnia uszkodzenia nerwu. Gdy nerw jest tylko uciśnięty, po usunięciu przyczyny siła i czucie często wracają samoistnie. Celem leczenia jest wtedy ochrona nerwu przed dalszym uciskiem, bezpieczne chodzenie i wsparcie jego regeneracji.

Usunięcie przyczyny ucisku

Najważniejsze jest unikanie zakładania nogi na nogę, długiego kucania i klęczenia oraz opierania zewnętrznej strony kolana o twarde krawędzie – także w czasie snu i długiego leżenia. Gdy przyczyną jest gips, orteza lub ciasna opaska, trzeba je poprawić. Przy szybkim chudnięciu warto zadbać o prawidłowe odżywienie, a przy cukrzycy – o jej dobre wyrównanie. Gdy dokucza pieczenie lub ból, lekarz może zalecić leki stosowane w bólu neuropatycznym.

Orteza i bezpieczne chodzenie

Przy opadającej stopie lekarz zwykle zaleca ortezę stawu skokowego typu AFO, nazywaną potocznie ortezą na opadającą stopę. Utrzymuje ona stopę w prawidłowym ustawieniu, ułatwia chodzenie i zmniejsza ryzyko potknięć i upadków. Orteza nie zastępuje ćwiczeń, ale pozwala bezpiecznie funkcjonować w czasie, gdy nerw się regeneruje.

Rehabilitacja

Rehabilitacja obejmuje ćwiczenia wzmacniające mięśnie unoszące stopę, rozciąganie łydki, które zapobiega przykurczowi ścięgna Achillesa, ćwiczenia równowagi i chodu oraz neuromobilizację nerwu. W części przypadków stosuje się elektrostymulację mięśni. Rehabilitację można prowadzić w DOLORMED.

Zabiegi pod kontrolą USG

Gdy nerw jest uciskany przez zrosty lub bliznę – np. po urazie albo operacji kolana – lub gdy dominują pieczenie, mrowienie i ból, możemy zaproponować zabieg pod kontrolą USG. Blokada diagnostyczna pozwala potwierdzić, że źródłem dolegliwości jest właśnie ten nerw. Hydrodyssekcja polega na podaniu płynu wokół nerwu, który oddziela go od uciskających tkanek – skład roztworu dobieramy indywidualnie. Przy uporczywym bólu neuropatycznym czasami stosujemy pulsacyjne fale radiowe (PRF).

Dowody skuteczności hydrodyssekcji nerwu strzałkowego pochodzą na razie z opisów przypadków i niewielkich obserwacji, dlatego decyzję podejmujemy indywidualnie. Zabieg nie przyspiesza odbudowy włókien nerwu, które już uległy uszkodzeniu, i nie zastępuje operacji, gdy przyczyną ucisku jest torbiel lub guz. O ewentualnym powtórzeniu zabiegu decydujemy na podstawie efektu pierwszego. Jeśli do roztworu dodamy środek znieczulający, stopa może przez kilka godzin być słabsza i zdrętwiała – dlatego po zabiegu nie prowadź samochodu i zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą.

Nie gol okolicy zabiegu – golenie może drobno uszkodzić skórę i zwiększyć ryzyko zakażenia. Jeśli owłosienie utrudniałoby zabieg, personel przytnie je maszynką tuż przed zabiegiem.

Leczenie operacyjne

Operację rozważa się, gdy po około 3–4 miesiącach nie ma poprawy siły ani cech odnowy nerwu w badaniu EMG lub gdy osłabienie narasta. Wcześniej rozważa się ją wtedy, gdy przyczyną ucisku jest torbiel lub guz albo gdy uraz mógł przerwać ciągłość nerwu. Najczęściej wykonuje się odbarczenie nerwu w okolicy główki kości strzałkowej. W opisanych seriach przypadków poprawę obserwowano u większości operowanych, choć wynik zależy od przyczyny i czasu trwania uszkodzenia. Gdy mimo leczenia opadanie stopy się utrwali, możliwe są zabiegi rekonstrukcyjne, np. przeniesienie ścięgna, które może przywrócić unoszenie stopy. W takich sytuacjach kierujemy na konsultację do współpracującego ortopedy.

Ile trwa powrót sprawności nerwu?

To jedno z najczęstszych pytań pacjentów. Gdy nerw jest tylko uciśnięty, a jego włókna nie zostały przerwane, siła i czucie często wracają w ciągu kilku tygodni do 2–3 miesięcy od usunięcia ucisku. Na przykład po porażeniu wywołanym długim kucaniem większość osób odzyskuje sprawność w ciągu około 2 miesięcy. Gdy doszło do uszkodzenia włókien nerwu, nerw odrasta powoli – w przybliżeniu o milimetr na dobę – a powrót siły trwa wiele miesięcy, czasem ponad rok, i bywa niepełny. Rokowanie pomaga ocenić badanie EMG.

Dlaczego precyzja i doświadczenie mają znaczenie?

Przy główce kości strzałkowej nerw ma zaledwie kilka milimetrów średnicy i dzieli się na gałęzie, a gałąź powierzchowna na goleni jest jeszcze cieńsza i u wielu osób przebiega nietypowo. USG pozwala odnaleźć nerw, ocenić miejsce ucisku, zaplanować bezpieczne wkłucie i przez cały czas obserwować, jak płyn rozchodzi się wokół nerwu. Pomaga też wychwycić torbiel lub inną zmianę, przy której zabieg igłowy nie byłby właściwym rozwiązaniem. W DOLORMED ten sam lekarz – neurolog i lekarz medycyny bólu z ponad 20-letnim doświadczeniem w technikach inwazyjnych – bada pacjenta, ocenia nerw w USG, kwalifikuje do zabiegu i go wykonuje.

Co może oznaczać poprawa w praktyce?

Jeśli nerw się zregeneruje, a leczenie przyniesie poprawę, może to oznaczać pewniejszy chód bez potykania się, chodzenie po schodach i nierównym terenie bez obawy przed upadkiem, mniejszą potrzebę korzystania z ortezy oraz powrót do pracy, prowadzenia samochodu czy ulubionej aktywności. U części osób niewielkie osłabienie lub obszar zaburzonego czucia na stopie utrzymuje się dłużej – zwykle nie przeszkadza to w codziennym funkcjonowaniu. Tempo poprawy jest indywidualne.

Co, jeśli nie ma poprawy?

Brak poprawy jest sygnałem do ponownej oceny, a nie do biernego czekania. Lekarz sprawdza, czy rozpoznanie jest trafne i czy przyczyna nie leży w kręgosłupie, nerwie kulszowym lub w chorobie obejmującej wiele nerwów. Może zlecić kontrolne badanie ENG i EMG lub rezonans magnetyczny, zaproponować inną metodę leczenia albo skierować na konsultację ortopedyczną w celu rozważenia operacji.

Najczęstsze pytania

Czy nerw strzałkowy się regeneruje?

Tak, nerwy obwodowe mają zdolność regeneracji. Gdy nerw był tylko uciśnięty, sprawność często wraca w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy. Gdy uszkodzenie było cięższe, regeneracja trwa dłużej i może być niepełna.

Czy zakładanie nogi na nogę może uszkodzić nerw?

Tak. Długie siedzenie z nogą założoną na nogę uciska nerw strzałkowy przy kolanie i jest jedną z częstszych przyczyn jego porażenia – zwłaszcza u osób szczupłych, po szybkim schudnięciu lub z cukrzycą. Krótkotrwałe drętwienie po zmianie pozycji zwykle szybko mija. Jeśli jednak stopa słabnie, warto zgłosić się do lekarza.

Czym uszkodzenie nerwu strzałkowego różni się od rwy kulszowej?

Rwa kulszowa wynika z ucisku korzenia nerwowego w kręgosłupie – zwykle boli krzyż i noga, a ból schodzi poniżej kolana. Przy ucisku nerwu strzałkowego ból krzyża nie występuje, drętwienie dotyczy boku goleni i grzbietu stopy, a osłabione są głównie mięśnie unoszące stopę. Odróżnienie ich czasem wymaga badania EMG.

Czy potrzebne jest badanie EMG?

Przy opadaniu stopy zwykle tak – badanie ENG i EMG pokazuje miejsce i stopień uszkodzenia nerwu oraz pomaga ocenić rokowanie. Przy samym drętwieniu bez osłabienia często wystarcza badanie lekarskie i USG.

Czy z opadającą stopą mogę prowadzić samochód?

Osłabienie stopy – zwłaszcza prawej – może utrudniać szybkie i pewne naciśnięcie hamulca, dlatego prowadzenie samochodu bywa niebezpieczne. Decyzję o powrocie za kierownicę omów z lekarzem.

Czy po zabiegu mogę prowadzić samochód?

Lepiej nie – jeśli do roztworu dodaliśmy środek znieczulający, stopa może przez kilka godzin być słabsza i zdrętwiała. Zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą lub inny transport.

Czy orteza osłabia mięśnie?

Orteza nie hamuje regeneracji nerwu – chroni przed potknięciami i upadkami w czasie, gdy nerw się odbudowuje. Równolegle warto wykonywać zalecone ćwiczenia, a w miarę poprawy lekarz lub fizjoterapeuta oceni, kiedy można z niej stopniowo rezygnować.

Czy operacja jest często potrzebna?

Nie. U większości osób z uciskiem nerwu sprawność wraca po usunięciu przyczyny, z pomocą ortezy i rehabilitacji. Operację rozważa się, gdy poprawa nie następuje, osłabienie narasta albo przyczyną jest torbiel, guz lub uraz.

Czy potrzebne jest skierowanie?

Nie. Konsultacja w DOLORMED jest prywatna i nie wymaga skierowania.

Ile kosztuje konsultacja i leczenie?

Aktualną cenę konsultacji i zabiegów znajdziesz w naszym cenniku. O ostatecznej cenie zabiegu informujemy przed jego wykonaniem.

Gdzie przyjmuje lekarz?

W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie, ul. Działyńskich 15, wejście B. Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację internetową.

Opracowanie medyczne: lek. Krzysztof Szulc, specjalista neurolog, lekarz medycyny bólu. Aktualizacja: 31.10.2026.

Źródła: Fortier i wsp. – ucisk i neuropatia nerwu strzałkowego, przegląd (2021), Tompary, Traub – neuropatia nerwu strzałkowego, MedLink Neurology (2025), Bayrak i wsp. – USG w neuropatii nerwu strzałkowego (2018), McCormick i wsp. – leczenie operacyjne opadającej stopy, przegląd (2024), Song i wsp. – hydrodyssekcja nerwu strzałkowego, opis przypadku (2020). Materiał informacyjny nie zastępuje indywidualnej porady lekarskiej.