Nerwiak Mortona – ból między palcami stopy, objawy i leczenie

Czym jest nerwiak Mortona?

Między głowami kości śródstopia biegną nerwy palcowe, które zaopatrują dwa sąsiednie palce. W tym miejscu nerw jest uciskany i drażniony przy każdym kroku – przez kości, łączące je więzadło i ciasne obuwie. Z czasem wokół nerwu narasta tkanka włóknista i nerw się pogrubia. Mimo nazwy nie jest to nowotwór, lecz przewlekła zmiana uciskowa nerwu. Mówi się też o zespole Mortona lub metatarsalgii Mortona. Najczęściej dotyczy przestrzeni między trzecim a czwartym palcem, rzadziej między drugim a trzecim.

Częściej chorują kobiety w średnim wieku. Sprzyjają mu buty na wysokim obcasie i z wąskimi noskami, długie stanie i chodzenie, bieganie i inne sporty obciążające przodostopie, a także zniekształcenia stopy, np. płaskostopie poprzeczne czy paluch koślawy.

Jakie są objawy nerwiaka Mortona?

Typowy jest piekący, kłujący lub przeszywający ból w przedniej części stopy, promieniujący do dwóch sąsiednich palców, oraz uczucie „kamyka w bucie” albo „zagiętej skarpetki” pod palcami. Często pojawia się drętwienie lub mrowienie palców. Dolegliwości nasilają się w ciasnym obuwiu i przy chodzeniu, a słabną po zdjęciu butów i rozmasowaniu stopy. Ból zwykle dotyczy jednej stopy, choć bywa obustronny, a czasem nerwiaki występują w dwóch przestrzeniach jednocześnie.

Co jeszcze może powodować ból przodostopia?

Podobne dolegliwości mogą wynikać z przeciążenia śródstopia, złamania zmęczeniowego kości śródstopia, zapalenia lub uszkodzenia stawów i więzadeł u podstawy palców, zapalenia kaletki między kośćmi śródstopia czy chorób reumatycznych. Pieczenie i drętwienie palców daje też zespół cieśni stępu, polineuropatia i ucisk korzenia nerwowego w kręgosłupie. Ważne jest również to, że pogrubiały nerw bywa widoczny w USG lub rezonansie także u osób bez żadnych dolegliwości. Dlatego o rozpoznaniu decyduje połączenie objawów, badania i obrazowania, a nie sam opis badania.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy lub widzenia mogą być objawami udaru – zadzwoń wtedy natychmiast pod numer 112, także gdy objawy szybko ustąpiły.

Zgłoś się na SOR, jeśli stopa nagle staje się zimna, blada lub sina i silnie boli albo gdy jest gorąca, zaczerwieniona i obrzęknięta, a towarzyszy temu gorączka lub dreszcze. Jeśli po urazie lub nagłym zwiększeniu wysiłku – np. długim marszu czy biegu – pojawi się ból i obrzęk śródstopia utrudniający chodzenie, skontaktuj się z lekarzem, bo może to być złamanie zmęczeniowe. Rana lub owrzodzenie na stopie z zaburzonym czuciem, zwłaszcza przy cukrzycy, również wymaga szybkiej oceny lekarskiej.

Jak rozpoznajemy nerwiak Mortona?

Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy i badania. Lekarz pyta o charakter bólu, obuwie, aktywność fizyczną i przebyte urazy stopy, ocenia ustawienie stopy, czucie palców i bada przestrzenie między głowami kości śródstopia. Ucisk w bolesnym miejscu i ściśnięcie przodostopia często odtwarzają znajomy ból, a czasem wyczuwalne jest charakterystyczne „kliknięcie” (objaw Muldera).

Podczas wizyty wykonujemy na miejscu badanie USG, które jest badaniem pierwszego wyboru w nerwiaku Mortona. Pokazuje pogrubiały nerw, jego wielkość i położenie, pozwala odróżnić go od zapalonej kaletki, ocenić sąsiednie przestrzenie i wykluczyć inne przyczyny bólu. Rozpoznanie potwierdzamy blokadą diagnostyczną: pod kontrolą USG podajemy niewielką ilość środka znieczulającego w okolicę nerwiaka. Jeśli ból wyraźnie ustąpi, potwierdza to, że to właśnie ten nerw jest jego źródłem – ma to szczególne znaczenie, gdy zmian jest kilka lub obraz nie jest jednoznaczny.

Przy podejrzeniu zmian kostnych lub złamania zmęczeniowego lekarz może zlecić RTG stopy, w wątpliwych sytuacjach – rezonans magnetyczny, a gdy objawy wskazują na polineuropatię lub zespół cieśni stępu – badanie przewodnictwa nerwowego (ENG).

Jak przygotować się do wizyty?

Dobre przygotowanie pozwala lepiej wykorzystać czas konsultacji. Zanotuj, w jakich butach i przy jakiej aktywności ból się nasila, co przynosi ulgę i czy dotyczy jednej, czy obu stóp. Zabierz opisy USG i RTG stopy, wyniki badań ENG, opisy przebytych operacji i zabiegów na stopie, a jeśli wykonano rezonans – także same obrazy, najlepiej na płycie w formacie DICOM.

Przygotuj pełną listę przyjmowanych leków – nazwę, dawkę, ilość przyjmowaną jednorazowo i porę – razem z lekami przeciwkrzepliwymi, oraz informację o lekach i zastrzykach, które nie pomogły lub powodowały działania niepożądane, i o alergiach. Przyjdź w butach, w których zwykle chodzisz, i zabierz wkładki ortopedyczne, jeśli ich używasz. Jeżeli korzystasz z aparatu słuchowego, zabierz go, a gdy trudno Ci zapamiętać zalecenia, przyjdź z osobą bliską.

Leczenie nerwiaka Mortona

Leczenie prowadzimy stopniowo – od najprostszych metod do zabiegów – a kolejny krok dobieramy do efektu poprzedniego.

Obuwie, wkładki i odciążenie stopy

Podstawą jest obuwie z szerokim noskiem, niskim obcasem i amortyzującą podeszwą oraz wkładka z poduszką pod śródstopiem (tzw. pelotą), która rozsuwa kości śródstopia i odciąża nerw. Pomaga ograniczenie biegania i długiego stania, a przy nadwadze – redukcja masy ciała. Pomocne bywają też terapia manualna i ćwiczenia stopy prowadzone przez fizjoterapeutę. U części osób te metody wystarczają, choć u wielu objawy z czasem wracają.

Blokada pod kontrolą USG

Gdy ból się utrzymuje, pierwszym zabiegiem jest blokada pod kontrolą USG – środek znieczulający, czasem z dodatkiem sterydu, podany precyzyjnie w okolicę nerwiaka. Blokada potwierdza rozpoznanie, a u części osób zmniejsza ból na dłużej. Przegląd Cochrane z 2024 roku wskazuje, że iniekcje wykonywane pod kontrolą USG dają większe zmniejszenie bólu i lepszą poprawę funkcji niż wykonywane bez obrazowania. Efekt sterydu bywa jednak przejściowy, a wielokrotnie powtarzane iniekcje mogą prowadzić do zaniku tkanki tłuszczowej podeszwy i odbarwienia skóry, dlatego nie powtarzamy ich rutynowo.

Kriolezja nerwiaka

Gdy blokada potwierdzi źródło bólu, ale poprawa jest krótkotrwała, proponujemy kriolezję. W znieczuleniu miejscowym, pod kontrolą USG, do nerwiaka wprowadza się cienką sondę, która zamraża nerw. Zamrożenie przerywa przewodzenie sygnałów bólowych, ale zachowuje osłonki nerwu, dzięki czemu nerw może się z czasem odbudować – zmniejsza to ryzyko powstania bolesnego nerwiaka, typowego po przecięciu nerwu. W badaniu z 2024 roku obejmującym 54 pacjentów po 6 miesiącach u 60% osób ból ustąpił całkowicie, a u kolejnych 28% – częściowo. Dowody pochodzą jednak z badań bez grupy kontrolnej, a efekt może z czasem słabnąć – wtedy zabieg można powtórzyć.

Po kriolezji wracasz do domu tego samego dnia. Przez pewien czas palce mogą być zdrętwiałe, a okolica zabiegu tkliwa – zwykle przez 1–2 tygodnie. Przez 3–4 tygodnie warto unikać przeciążania stopy, np. biegania i długich marszów. Rzadkie powikłania to odmrożenie skóry, zakażenie w miejscu wkłucia lub krwiak. W dniu zabiegu lepiej nie prowadzić samochodu.

Nie gol okolicy zabiegu – golenie może drobno uszkodzić skórę i zwiększyć ryzyko zakażenia. Jeśli owłosienie utrudniałoby zabieg, personel przytnie je maszynką tuż przed zabiegiem.

Leczenie operacyjne

Gdy mimo tych metod ból się utrzymuje, rozważa się operację – najczęściej usunięcie nerwiaka albo odbarczenie nerwu przez przecięcie więzadła między kośćmi śródstopia. Operacja często daje trwałą poprawę, ale po usunięciu nerwu pozostaje zdrętwienie skóry między palcami, a u części osób w miejscu przecięcia tworzy się nowy, bolesny nerwiak. W takich sytuacjach kierujemy na konsultację do współpracującego ortopedy.

Dlaczego precyzja i doświadczenie mają znaczenie?

Nerwiak ma zwykle kilka milimetrów i leży głęboko między głowami kości śródstopia, w sąsiedztwie naczyń i kaletki. USG pozwala go precyzyjnie odnaleźć, odróżnić od zapalonej kaletki, umieścić igłę lub sondę dokładnie w jego obrębie, a podczas kriolezji – kontrolować zasięg zamrożenia i chronić skórę. W DOLORMED ten sam lekarz – neurolog i lekarz medycyny bólu z ponad 20-letnim doświadczeniem w technikach inwazyjnych – bada pacjenta, ocenia nerw w USG, kwalifikuje do zabiegu i go wykonuje.

Co może oznaczać poprawa w praktyce?

Jeśli leczenie przyniesie poprawę, może to oznaczać chodzenie bez kłucia w przedniej części stopy, dłuższe spacery i stanie w pracy, mniej sytuacji, w których trzeba zdejmować buty i masować stopę, oraz powrót do biegania, tańca czy innej ulubionej aktywności. Po kriolezji lub operacji może pozostać drętwienie między palcami – zwykle nie przeszkadza ono w codziennym funkcjonowaniu. Tempo poprawy jest indywidualne.

Co, jeśli nie ma poprawy?

Brak poprawy jest sygnałem do ponownej oceny, a nie do automatycznego powtarzania tego samego leczenia. Lekarz sprawdza, czy leczona była właściwa przestrzeń między palcami, czy nie ma drugiego nerwiaka i czy ból nie pochodzi ze stawów lub więzadeł przodostopia, z kanału stępu albo z kręgosłupa. Może zlecić rezonans magnetyczny lub badanie ENG, zaproponować inną metodę leczenia albo skierować na konsultację ortopedyczną.

Najczęstsze pytania

Czy nerwiak Mortona to nowotwór?

Nie. To pogrubienie nerwu z powodu przewlekłego ucisku i drażnienia, a nie guz nowotworowy. Nie zezłośliwia się.

Czy nerwiak Mortona może minąć sam?

Rzadko ustępuje całkowicie samoistnie, ale u części osób zmiana obuwia i wkładki wystarczają, aby dolegliwości przestały przeszkadzać.

Jakie buty są najlepsze przy nerwiaku Mortona?

Najlepiej buty z szerokim noskiem, niskim obcasem i grubą, amortyzującą podeszwą, najlepiej z wkładką z pelotą pod śródstopiem. Warto unikać wysokich obcasów, wąskich czubków i cienkich podeszew.

Czy zastrzyk ze sterydem wystarczy?

U części osób tak, ale efekt często jest przejściowy. Jeśli ból wraca, zamiast wielokrotnego powtarzania sterydu rozważamy kriolezję.

Czy kriolezja boli?

Zabieg wykonujemy w znieczuleniu miejscowym, więc w trakcie odczuwa się głównie ukłucie przy znieczuleniu oraz uczucie zimna lub ucisku. Przez 1–2 tygodnie może utrzymywać się tkliwość w miejscu zabiegu.

Czy po zabiegu mogę chodzić i prowadzić samochód?

Chodzić możesz od razu, ale przez kilka tygodni warto oszczędzać stopę. Samochodu w dniu zabiegu lepiej nie prowadzić – zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą lub inny transport.

Czy operacja jest konieczna?

Nie zawsze. Operację rozważa się, gdy obuwie, wkładki i zabiegi pod kontrolą USG nie przynoszą trwałej poprawy.

Czy potrzebne jest skierowanie?

Nie. Konsultacja w DOLORMED jest prywatna i nie wymaga skierowania.

Ile kosztuje konsultacja i leczenie?

Aktualną cenę konsultacji i zabiegów znajdziesz w naszym cenniku. O ostatecznej cenie zabiegu informujemy przed jego wykonaniem.

Gdzie przyjmuje lekarz?

W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie, ul. Działyńskich 15, wejście B. Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację internetową.

Opracowanie medyczne: lek. Krzysztof Szulc, specjalista neurolog, lekarz medycyny bólu. Aktualizacja: 31.10.2026.

Źródła: Cochrane – leczenie nerwiaka Mortona (2024), Matthews i wsp. – skuteczność leczenia nieoperacyjnego nerwiaka Mortona, przegląd systematyczny (2019), Moulin i wsp. – kriolezja nerwiaka Mortona pod kontrolą USG (2024), Zielińska i wsp. – nerwiak Mortona, przegląd systematyczny (2026). Materiał informacyjny nie zastępuje indywidualnej porady lekarskiej.