Kriolezja – zamrażanie nerwu w leczeniu przewlekłego bólu

Na czym polega kriolezja?

Podczas kriolezji lekarz umieszcza cienką sondę tuż przy nerwie, który przewodzi ból z chorego miejsca. Na końcu sondy temperatura spada do kilkudziesięciu stopni poniżej zera i wokół niej powstaje niewielka kula lodowa. Zamrożone włókna nerwowe przestają przewodzić sygnały bólowe, ale osłonki nerwu pozostają nienaruszone. Działają one jak rusztowanie, wzdłuż którego nerw stopniowo odrasta – w tempie około 1–2 mm na dobę. Dlatego efekt kriolezji jest czasowy, a zabieg w razie potrzeby można powtórzyć.

Zabieg nazywany jest też krioanalgezją, krioneurolizą lub po prostu zamrażaniem nerwu. Nie ma nic wspólnego z kriokomorą ani zimnymi okładami – zimno działa tu wyłącznie w miejscu leczonego nerwu, kilka milimetrów od końca sondy. Kriolezja nie usuwa przyczyny bólu, np. zużytej chrząstki stawu, ale może zmniejszyć ból na tyle, by łatwiej było chodzić, spać i ćwiczyć.

Kiedy kriolezja może pomóc?

Kriolezję rozważamy, gdy ból jest przewlekły, ograniczony do konkretnej okolicy i przewodzony przez nerw, do którego można bezpiecznie dotrzeć, a leki, rehabilitacja i inne leczenie zachowawcze nie przyniosły wystarczającej poprawy. Bywa też możliwością dla osób, które nie mogą lub nie chcą poddać się operacji albo muszą na nią długo czekać.

Kręgosłup i staw krzyżowo-biodrowy

W bólu krzyża pochodzącym ze stawów międzykręgowych, nazywanym zespołem fasetowym, zamrażamy drobne gałęzie przyśrodkowe nerwów rdzeniowych, które unerwiają te stawy – najczęściej w odcinku lędźwiowym. W podobny sposób leczymy przewlekły ból stawu krzyżowo-biodrowego, zamrażając gałęzie nerwów przewodzące ból z tego stawu.

Kolano i bark

W przewlekłym bólu kolana, np. w chorobie zwyrodnieniowej, zabieg dotyczy nerwów kolanowych – drobnych gałązek czuciowych przewodzących ból ze stawu. W przewlekłym bólu barku leczymy nerw nadłopatkowy, który przewodzi dużą część bodźców bólowych ze stawu ramiennego.

Nerwobóle i bolesne nerwiaki

Kriolezję rozważamy w neuralgii nerwu potylicznego większego, czyli bólu promieniującym od karku ku potylicy, w bólu nerwów międzyżebrowych, np. po operacjach klatki piersiowej, w bólu nerwu biodrowo-pachwinowego oraz w bolesnych nerwiakach po urazach i operacjach. Jednym z częstszych wskazań jest nerwiak Mortona – bolesne pogrubienie nerwu między palcami stopy.

W wybranych przypadkach rozważamy zabieg także przy przewlekłym bólu przyczepów ścięgien, np. w łokciu tenisisty, lub w bolesnych punktach spustowych mięśni. Tu dowody naukowe są skromniejsze, dlatego decyzję podejmujemy szczególnie ostrożnie.

Kiedy kriolezja nie jest właściwym wyborem?

Kriolezja nie jest leczeniem każdego bólu. Nie pomoże, gdy ból jest rozlany i nie da się wskazać nerwu, który go przewodzi, ani w bólu korzeniowym z powodu przepukliny dysku, w którym rozważa się inne metody. Sam opis zmian zwyrodnieniowych w RTG czy rezonansie nie jest wskazaniem do zabiegu. Nie proponujemy jej też rutynowo w bólach fantomowych po amputacji – duże badanie z 2023 roku nie potwierdziło trwałej korzyści.

Kriolezja, termolezja czy blokada – czym się różnią?

Blokada polega na podaniu leku znieczulającego, czasem z dodatkiem sterydu. Pozwala potwierdzić, który nerw przewodzi ból, ale jej działanie zwykle jest krótsze. Termolezja wykorzystuje ciepło fal radiowych – wysoka temperatura ścina fragment nerwu, który również się odbudowuje, ale zwykle wolniej. Kriolezja działa zimnem i zachowuje strukturę nerwu, dzięki czemu ryzyko powstania bolesnego nerwiaka czy przewlekłego podrażnienia nerwu jest mniejsze niż po jego przecięciu lub przegrzaniu.

Dlatego przy nerwach biegnących płytko pod skórą i przy nerwiakach często wybieramy kriolezję, a np. przy stawach międzykręgowych – zależnie od sytuacji – kriolezję albo termolezję. Metodę dobieramy indywidualnie po konsultacji i blokadzie diagnostycznej.

Co mówią badania?

Kriolezję stosuje się w leczeniu bólu od dziesięcioleci, ale dużych badań z grupą kontrolną jest wciąż niewiele, a ich wyniki nie są jednoznaczne. W bólu kolana w chorobie zwyrodnieniowej jedno duże badanie wykazało zmniejszenie bólu przez około 3 miesiące, a nowsze badanie z 2025 roku nie potwierdziło przewagi nad zabiegiem pozorowanym. W neuralgii potylicznej kriolezja dawała podobną ulgę jak blokada ze sterydem. W nerwiaku Mortona po 6 miesiącach ból ustąpił u 60% leczonych, a zmniejszył się u kolejnych 28%, ale było to badanie bez grupy kontrolnej. W bólu stawów międzykręgowych i stawu krzyżowo-biodrowego dane pochodzą głównie z badań obserwacyjnych.

Międzynarodowy konsensus ekspertów z 2026 roku zaleca kriolezję w przewlekłym, miejscowym bólu, który nie ustępuje po leczeniu zachowawczym, gdy można wskazać konkretny nerw, i podkreśla, że zabieg należy wykonywać pod kontrolą obrazową. Dlatego tak dużą wagę przywiązujemy do kwalifikacji i blokady diagnostycznej – pomagają one wybrać osoby, które mają największą szansę na poprawę.

Kwalifikacja: konsultacja i blokada diagnostyczna

Kriolezję zawsze poprzedza konsultacja. Lekarz pyta o charakter, miejsce i przebieg bólu, dotychczasowe leczenie, choroby i przyjmowane leki, przeprowadza badanie neurologiczne i ortopedyczne oraz analizuje wyniki badań obrazowych – RTG, rezonansu, tomografii lub USG. Jeśli brakuje potrzebnych badań, zleca je. Omawia też inne możliwości leczenia i to, czego można realnie oczekiwać po zabiegu.

Następnym krokiem jest zawsze blokada diagnostyczna – podanie niewielkiej ilości środka znieczulającego w okolicę nerwu, który ma być leczony. Przez kolejne dni zapisujesz natężenie bólu w skali od 0 do 10 i to, jak radzisz sobie z codziennymi czynnościami, a wynik omawiamy na wizycie kontrolnej. Jeśli ból zmniejszył się co najmniej o połowę, jest to sygnał, że właśnie ten nerw przewodzi ból i kriolezja ma szansę pomóc. Brak poprawy po blokadzie oznacza, że trzeba szukać innego źródła bólu lub innej metody leczenia.

Dobre przygotowanie pozwala lepiej wykorzystać czas konsultacji. Zabierz opisy badań, a jeśli wykonano rezonans lub tomografię – także same obrazy, najlepiej na płycie w formacie DICOM. Przynieś karty informacyjne ze szpitala i opisy operacji związane z bólem oraz pełną listę przyjmowanych leków z nazwą, dawką i porą przyjmowania. Zanotuj, jakie leki i metody leczenia już stosowano, które nie pomogły lub powodowały działania niepożądane, oraz alergie. Jeżeli korzystasz z aparatu słuchowego, zabierz go, a gdy trudno Ci zapamiętać zalecenia, przyjdź z osobą bliską.

Kto nie powinien mieć kriolezji?

Zabiegu nie wykonujemy przy zakażeniu lub zmianach skórnych w miejscu planowanego wkłucia, przy gorączce i ostrej infekcji, w ciąży – jeśli zabieg wymaga kontroli RTG – a także wtedy, gdy pacjent nie może współpracować podczas zabiegu lub nie wyraża na niego zgody.

Szczególnej ostrożności wymagają zaburzenia krzepnięcia oraz leczenie przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe, choroby związane z nadwrażliwością na zimno – krioglobulinemia, pokrzywka z zimna czy objaw Raynauda w leczonej okolicy – a także poważne, niewyrównane choroby serca i płuc oraz niedawno przebyty zawał lub udar. W takich sytuacjach o możliwości zabiegu decydujemy indywidualnie.

Jak przygotować się do zabiegu?

Przed zabiegiem poinformuj lekarza o lekach przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych, infekcji lub gorączce, ciąży, alergiach – szczególnie na leki znieczulające, środki odkażające, lateks i środki kontrastowe – oraz o nadwrażliwości na zimno. Nie odstawiaj leków samodzielnie: o ewentualnej zmianie decyduje lekarz po kwalifikacji. Pozostałe leki stosowane na stałe przyjmij jak zwykle, chyba że lekarz zaleci inaczej. Zasady dotyczące jedzenia i picia w dniu zabiegu przekażemy podczas kwalifikacji.

W dniu zabiegu weź prysznic, nie stosuj kremów ani balsamów w okolicy zabiegu i ubierz się wygodnie, tak aby łatwo było odsłonić leczone miejsce. Nie gol okolicy zabiegu – golenie może drobno uszkodzić skórę i zwiększyć ryzyko zakażenia. Jeśli owłosienie utrudniałoby zabieg, personel przytnie je maszynką tuż przed zabiegiem. Po zabiegu nie prowadź samochodu – zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą lub inny transport.

Jak przebiega zabieg?

Kriolezję wykonujemy w gabinecie zabiegowym, w pozycji leżącej lub siedzącej. Lekarz dezynfekuje skórę i znieczula ją miejscowo cienką igłą. Następnie pod kontrolą USG lub RTG – zależnie od leczonej okolicy – wprowadza w pobliże nerwu cienką kaniulę, a przez nią sondę. Zanim rozpocznie zamrażanie, sprawdza położenie sondy słabym prądem: stymulacja czuciowa powinna wywołać mrowienie lub ucisk w znajomym miejscu bólu, a stymulacja ruchowa pozwala upewnić się, że w pobliżu nie ma nerwu sterującego mięśniami. Dopiero wtedy nerw jest zamrażany – zwykle w kilku cyklach trwających od jednej do kilku minut. W czasie jednej sesji można leczyć kilka nerwów.

Cały zabieg trwa zwykle 30–60 minut. Na miejsca wkłuć zakładamy opatrunek, który zdejmujesz następnego dnia. Po krótkiej obserwacji wracasz do domu.

Czy kriolezja boli?

Zabieg wykonujemy w znieczuleniu miejscowym, bez usypiania. Najbardziej odczuwalne jest zwykle samo znieczulenie skóry – krótkie ukłucie i pieczenie. Później możesz czuć ucisk i zimno, a na początku zamrażania czasem przejściowy, głębszy ból, który szybko słabnie. Podczas stymulacji pojawia się mrowienie – powiedz lekarzowi, gdzie je czujesz, bo to pomaga precyzyjnie ustawić sondę. Dlatego przez cały czas pozostajesz z lekarzem w kontakcie.

Dlaczego precyzja, sprzęt i doświadczenie mają znaczenie?

Nerw, który ma zostać zamrożony, ma często zaledwie kilka milimetrów średnicy, a kula lodowa wokół sondy również jest niewielka. Aby zabieg zadziałał, sonda musi znaleźć się tuż przy nerwie – zbyt daleko zamrożenie będzie niepełne, a zbyt płytko może uszkodzić skórę. Kontrola USG lub RTG oraz stymulacja nerwu pozwalają precyzyjnie ustawić sondę i ominąć naczynia oraz nerwy ruchowe. Zabieg wykonujemy aparatem Cryo-S Electric II Painless, przeznaczonym do kriolezji w leczeniu bólu.

W DOLORMED ten sam lekarz – neurolog i lekarz medycyny bólu – kwalifikuje do zabiegu, wykonuje blokadę diagnostyczną i kriolezję. Ma ponad 20-letnie doświadczenie w technikach inwazyjnych i stale aktualizuje wiedzę na konferencjach i warsztatach.

Co dzieje się po zabiegu?

Skóra w obszarze unerwianym przez zamrożony nerw może być zdrętwiała – to oczekiwany skutek, który ustępuje wraz z odbudową nerwu. Przez 1–2 tygodnie miejsce zabiegu może być tkliwe, czasem pojawia się siniak lub niewielki obrzęk. W razie potrzeby można przyjąć zwykłe leki przeciwbólowe – lekarz omówi je po zabiegu. Przez 3–4 tygodnie unikaj przeciążania leczonej okolicy, np. dźwigania, długich marszów czy intensywnego sportu. Termin powrotu do pracy zależy od jej rodzaju i leczonego miejsca – ustalimy go przed wyjściem.

Mniejszy ból to dobry moment na rehabilitację. Ćwiczenia wzmacniające i poprawiające ruchomość pomagają lepiej wykorzystać czas, w którym dolegliwości są słabsze. Rehabilitację można prowadzić w DOLORMED. Wizytę kontrolną planujemy zwykle po 4–6 tygodniach – oceniamy wtedy efekt i ustalamy dalsze leczenie.

Kiedy pojawia się efekt i jak długo się utrzymuje?

U części osób ból zmniejsza się już w pierwszych dniach, u innych poprawa narasta stopniowo w ciągu kilku tygodni, gdy ustępuje tkliwość po zabiegu. Ponieważ nerw z czasem się odbudowuje, efekt jest czasowy – najczęściej utrzymuje się od kilku tygodni do kilku miesięcy, a u części osób dłużej. Nie da się z góry przewidzieć, jak długo potrwa w konkretnym przypadku.

Co może oznaczać poprawa w praktyce?

Jeśli kriolezja przyniesie ulgę, może to oznaczać dłuższy spacer bez bólu kolana, spokojniejszy sen, łatwiejsze wstawanie z krzesła i schylanie się, swobodniejsze unoszenie ręki, mniej dni z bólem z tyłu głowy albo chodzenie bez kłucia między palcami stopy. Dla wielu osób ważne jest też to, że łatwiej wrócić do ćwiczeń i rehabilitacji. Tempo i zakres poprawy są indywidualne.

Czy kriolezję można powtórzyć?

Tak. Jeśli zabieg pomógł, a ból po pewnym czasie wraca, kriolezję można wykonać ponownie – po ponownej ocenie lekarskiej. Gdy poprawa jest niepełna, lekarz może zaproponować powtórzenie zabiegu po kilku tygodniach. Nie planujemy z góry serii zabiegów, a jeśli dwa zabiegi nie przyniosły poprawy, szukamy innej metody leczenia.

Co, jeśli nie ma poprawy?

Brak poprawy jest sygnałem do ponownej oceny, a nie do automatycznego powtarzania zabiegu. Może oznaczać, że ból ma więcej niż jedno źródło, że zamrożenie nerwu było niepełne albo że rozpoznanie wymaga weryfikacji. Lekarz może zlecić dodatkowe badania, zaproponować inną metodę – np. termolezję, pulsacyjne fale radiowe (PRF), inną blokadę lub rehabilitację – albo skierować na konsultację ortopedyczną lub neurochirurgiczną.

Możliwe działania niepożądane

Częstsze i przemijające są: ból i tkliwość w miejscu wkłucia, siniak, niewielki obrzęk, drętwienie skóry w obszarze leczonego nerwu oraz przejściowe nasilenie dolegliwości przez kilka dni. Rzadziej zdarzają się: odmrożenie, odbarwienie lub przebarwienie skóry i miejscowa utrata owłosienia – głównie przy nerwach biegnących płytko pod skórą, przejściowe bolesne mrowienie lub nadwrażliwość skóry w okresie odbudowy nerwu, a także zakażenie i krwiak. Bardzo rzadkie, ale poważne powikłania to osłabienie mięśni, jeśli zamrożeniu ulegnie nerw ruchowy, uszkodzenie sąsiednich struktur oraz reakcja alergiczna na lek znieczulający.

Skontaktuj się pilnie z lekarzem, jeśli po zabiegu narasta ból, obrzęk, zaczerwienienie lub ocieplenie skóry, pojawi się gorączka, pęcherz albo ciemne przebarwienie skóry w miejscu zabiegu, nowe osłabienie mięśni lub silny, piekący ból, który się nasila. Przy duszności, obrzęku twarzy lub gardła zadzwoń pod numer 112.

Najczęstsze pytania

Czy kriolezja to to samo co krioterapia?

Nie. Krioterapia w kriokomorze czy zimne okłady chłodzą na krótko skórę i mięśnie. Kriolezja to zabieg, w którym zimno działa bezpośrednio na wybrany nerw, przez sondę wprowadzoną pod kontrolą USG lub RTG.

Jak długo działa kriolezja?

Zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy, u części osób dłużej. Efekt jest czasowy, ponieważ nerw się odbudowuje. Gdy ból wraca, zabieg można powtórzyć po ponownej ocenie.

Ile trwa zabieg?

Zwykle 30–60 minut, zależnie od leczonej okolicy i liczby nerwów. Do tego dochodzi czas na przygotowanie i krótką obserwację.

Czy przed kriolezją zawsze potrzebna jest blokada?

Tak. W DOLORMED kriolezję zawsze poprzedza konsultacja i blokada diagnostyczna. Pozwala ona sprawdzić, czy wybrany nerw rzeczywiście przewodzi ból, zanim zostanie zamrożony.

Czy przed zabiegiem potrzebny jest rezonans?

Nie zawsze. Przy bólu kręgosłupa zwykle potrzebne są aktualne badania obrazowe odpowiedniego odcinka, przy bólu kolana często wystarcza RTG, a przy nerwiaku – USG. Jeśli masz rezonans lub tomografię, przynieś opis i płytę z obrazami. O potrzebie nowych badań zdecyduje lekarz.

Czy podczas kriolezji podaje się sterydy?

Nie. Do zamrożenia nerwu nie są potrzebne sterydy – stosujemy jedynie miejscowe znieczulenie. Ma to znaczenie m.in. dla osób z cukrzycą i tych, którym zalecono ograniczenie sterydów.

Czy po kriolezji mogę prowadzić samochód?

W dniu zabiegu nie – leczona okolica może być zdrętwiała i tkliwa. Zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą lub inny transport.

Czy biorąc leki przeciwkrzepliwe, mogę mieć zabieg?

Często tak, ale powiedz o nich lekarzowi podczas kwalifikacji. Nie odstawiaj ich samodzielnie – decyzję podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę leczone miejsce, ryzyko krwawienia i ryzyko zakrzepicy.

Czy kriolezja zastąpi operację?

Nie zastępuje leczenia operacyjnego tam, gdzie jest ono potrzebne, np. przy zaawansowanym zniszczeniu stawu kolanowego. Może jednak zmniejszyć ból u osób, które czekają na operację, nie mogą jej przejść lub nie chcą się jej poddać.

Czy potrzebne jest skierowanie?

Nie. Konsultacja, blokada diagnostyczna i zabieg w DOLORMED są prywatne i nie wymagają skierowania.

Ile kosztuje kriolezja?

Cena zależy od leczonej okolicy i liczby nerwów. Aktualną cenę konsultacji, blokady diagnostycznej i zabiegu znajdziesz w naszym cenniku. O ostatecznej cenie zabiegu informujemy przed jego wykonaniem.

Gdzie wykonywany jest zabieg?

W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie, ul. Działyńskich 15, wejście B. Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację internetową.

Opracowanie medyczne: lek. Krzysztof Szulc, specjalista neurolog, lekarz medycyny bólu. Aktualizacja: 31.10.2026.

Źródła: Cornelis i wsp. – konsensus ekspertów dotyczący kriolezji w leczeniu bólu, metoda Delphi (2026), Gabriel i wsp. – kriolezja w leczeniu bólu ostrego i przewlekłego, przegląd (2024), Radnovich i wsp. – kriolezja w chorobie zwyrodnieniowej kolana, badanie z grupą kontrolną (2017), Nygaard i wsp. – kriolezja w przewlekłym bólu kolana, badanie z zabiegiem pozorowanym (2025), Ilfeld i wsp. – kriolezja w bólach fantomowych, badanie wieloośrodkowe (2023), Moulin i wsp. – kriolezja nerwiaka Mortona pod kontrolą USG (2024). Materiał informacyjny nie zastępuje indywidualnej porady lekarskiej.