Termolezja pulsacyjna (PRF)

Na czym polega termolezja pulsacyjna?

Podczas zabiegu lekarz umieszcza w pobliżu nerwu, który przewodzi ból, cienką kaniulę z elektrodą. Generator wysyła prąd o częstotliwości fal radiowych krótkimi impulsami, przedzielonymi dłuższymi przerwami. Dzięki temu ciepło zdąży się rozproszyć, a temperatura wokół końcówki elektrody nie przekracza 42°C. Nerw nie zostaje przegrzany ani przecięty – pole elektryczne wokół elektrody zmienia natomiast sposób, w jaki nerw i rdzeń kręgowy przetwarzają sygnały bólowe. Dlatego zabieg nazywa się też neuromodulacją falami radiowymi.

Mimo podobnej nazwy termolezja pulsacyjna (PRF, od ang. pulsed radiofrequency) różni się od termolezji klasycznej (RFA), w której nerw jest celowo wyłączany temperaturą około 80°C. Ponieważ PRF nie niszczy nerwu, można ją stosować także przy nerwach mieszanych, które oprócz włókien czuciowych zawierają włókna ruchowe – na przykład przy nerwie nadłopatkowym czy zwoju korzenia nerwowego. Po zabiegu nie powinno pojawić się trwałe drętwienie ani osłabienie mięśni. Dokładny mechanizm działania PRF nie został w pełni poznany, a efekt – podobnie jak po innych zabiegach przeciwbólowych – jest czasowy.

Kiedy termolezja pulsacyjna może pomóc?

PRF rozważamy, gdy ból jest przewlekły, ma wyraźne źródło w konkretnym nerwie lub korzeniu nerwowym, a leki, rehabilitacja i inne leczenie zachowawcze nie przyniosły wystarczającej poprawy. Bywa szczególnie przydatna wtedy, gdy nerwu nie można lub nie warto wyłączać na stałe.

Przewlekły ból barku

Nerw nadłopatkowy przewodzi dużą część sygnałów bólowych ze stawu barkowego. PRF tego nerwu rozważamy w przewlekłym bólu barku, np. w chorobie zwyrodnieniowej, uszkodzeniu stożka rotatorów, zamrożonym barku czy w bolesnym barku po udarze – zwłaszcza gdy ból utrudnia sen i rehabilitację albo operacja nie wchodzi w grę. Nerw ten zawiera także włókna ruchowe, dlatego metoda nieniszcząca jest tu szczególnie przydatna.

Nerwobóle: nerw potyliczny, nerwy międzyżebrowe, ból po półpaścu

W neuralgii nerwu potylicznego – kłującym lub piekącym bólu promieniującym od karku ku potylicy – PRF może zmniejszyć ból i częstość napadów. W nerwobólach międzyżebrowych, np. po operacjach klatki piersiowej lub urazach żeber, zabieg dotyczy nerwów międzyżebrowych. W neuralgii popółpaścowej, czyli przewlekłym, piekącym bólu w miejscu, gdzie wcześniej był półpasiec, PRF może dotyczyć nerwu międzyżebrowego lub zwoju korzenia nerwowego.

Ból pachwiny po operacji przepukliny

Przewlekły ból pachwiny po operacji przepukliny lub innych zabiegach w dole brzucha bywa związany z podrażnieniem nerwów biodrowo-pachwinowego, biodrowo-podbrzusznego lub płciowo-udowego. Gdy blokada tych nerwów przynosi wyraźną, choć krótką ulgę, PRF może wydłużyć efekt.

Przewlekły ból korzeniowy

W przewlekłej rwie kulszowej, udowej lub ramiennej PRF może dotyczyć zwoju korzenia nerwowego, czyli skupiska komórek czuciowych tuż przy kręgosłupie. Rozważamy ją ostrożnie, gdy inne leczenie, np. zastrzyk nadtwardówkowy, nie pomogło lub nie może być wykonane. Wyniki badań w tym wskazaniu są niejednoznaczne, dlatego dokładnie omawiamy z pacjentem, czego można realnie oczekiwać.

W wybranych przypadkach PRF stosujemy także przy innych nerwach obwodowych, gdy ból ma wyraźne źródło. O takim zabiegu decydujemy indywidualnie.

Kiedy PRF nie jest właściwym wyborem?

PRF nie pomoże w bólu rozlanym, gdy nie da się wskazać jego źródła. W bólu kręgosłupa pochodzącym ze stawów międzykręgowych lepiej udokumentowana jest termolezja klasyczna, a w neuralgii nerwu trójdzielnego – termolezja zwoju Gassera. Narastający niedowład, zaburzenia czucia w okolicy krocza czy zaburzenia oddawania moczu lub stolca wymagają pilnej diagnostyki, a nie zabiegu przeciwbólowego. Sam opis zmian w rezonansie nie jest wskazaniem do PRF – decydują objawy, badanie i przebieg dotychczasowego leczenia.

PRF, termolezja klasyczna, kriolezja czy blokada – czym się różnią?

Blokada to podanie leku znieczulającego, czasem z dodatkiem sterydu. Pozwala sprawdzić, który nerw przewodzi ból, ale jej działanie zwykle jest krótsze. Termolezja klasyczna wyłącza drobne nerwy czuciowe ciepłem i zwykle działa najdłużej, ale nie nadaje się do nerwów ruchowych i mieszanych. Kriolezja działa zimnem i czasowo przerywa przewodzenie w nerwie, zachowując jego strukturę. Termolezja pulsacyjna nie przerywa przewodzenia, tylko zmienia działanie nerwu – dlatego jest łagodniejsza i bezpieczniejsza dla nerwów mieszanych, ale jej efekt bywa mniej przewidywalny.

Metodę dobieramy do konkretnego nerwu i problemu po konsultacji, a często także po blokadzie diagnostycznej. Zdarza się, że po PRF, która pomogła tylko częściowo, lepszym wyborem okazuje się inna metoda.

Co mówią badania?

PRF stosuje się od końca lat 90. XX wieku i jest uważana za zabieg o korzystnym profilu bezpieczeństwa. Badań jest jednak wciąż niewiele, są zwykle małe, a ośrodki stosują różne ustawienia generatora i czasy zabiegu, co utrudnia porównywanie wyników. Przegląd z 2025 roku wskazuje, że najwięcej obiecujących danych dotyczy bólu korzeniowego i neuralgii popółpaścowej, ale podkreśla brak ujednoliconych protokołów.

W przewlekłym bólu barku metaanaliza z 2024 roku wykazała tendencję do mniejszego bólu i lepszej sprawności po 1 i 3 miesiącach od zabiegu na nerwie nadłopatkowym, bez powikłań związanych z zabiegiem, przy niskiej pewności dowodów. W neuralgii potylicznej przegląd z 2024 roku opisuje ulgę utrzymującą się w części badań przez kilka miesięcy i niewiele łagodnych działań niepożądanych, również przy niskiej jakości dowodów. W bólu korzeniowym wyniki są rozbieżne: metaanaliza z 2024 roku sugeruje korzyść z dołączenia PRF zwoju korzenia do zastrzyku nadtwardówkowego po 3 miesiącach, natomiast wytyczne opublikowane w 2025 roku w BMJ nie zalecają zabiegów falami radiowymi na zwoju korzenia w przewlekłym bólu korzeniowym.

Wniosek jest taki, że PRF może pomóc części starannie wybranych pacjentów, ale nie jest metodą o pewnym działaniu. Dlatego przed zabiegiem uczciwie omawiamy szanse na poprawę, inne możliwości leczenia i plan na wypadek, gdyby zabieg nie pomógł.

Kwalifikacja: konsultacja i blokada diagnostyczna

PRF zawsze poprzedza konsultacja. Lekarz pyta o charakter, miejsce i przebieg bólu, dotychczasowe leczenie, choroby i przyjmowane leki, przeprowadza badanie neurologiczne i ortopedyczne oraz analizuje wyniki badań obrazowych – RTG, rezonansu, tomografii lub USG. Jeśli brakuje potrzebnych badań, zleca je. Omawia też inne możliwości leczenia i to, czego można realnie oczekiwać po zabiegu.

Aby upewnić się, że ból przewodzi właśnie wybrany nerw, przed PRF zwykle wykonujemy blokadę diagnostyczną – podanie niewielkiej ilości środka znieczulającego w okolicę tego nerwu – albo opieramy się na wyniku wcześniejszej blokady. Jeśli po niej ból wyraźnie się zmniejszył, choćby na krótko, jest to sygnał, że PRF ma szansę pomóc. Brak poprawy po blokadzie oznacza, że trzeba szukać innego źródła bólu lub innej metody leczenia.

Dobre przygotowanie pozwala lepiej wykorzystać czas konsultacji. Zabierz opisy badań, a jeśli wykonano rezonans lub tomografię – także same obrazy, najlepiej na płycie w formacie DICOM. Przynieś karty informacyjne ze szpitala i opisy operacji związane z bólem oraz pełną listę przyjmowanych leków z nazwą, dawką i porą przyjmowania. Zanotuj, jakie leki i metody leczenia już stosowano, które nie pomogły lub powodowały działania niepożądane, oraz alergie. Jeżeli korzystasz z aparatu słuchowego, zabierz go, a gdy trudno Ci zapamiętać zalecenia, przyjdź z osobą bliską.

Kto nie powinien mieć PRF?

Zabiegu nie wykonujemy przy zakażeniu lub zmianach skórnych w miejscu planowanego wkłucia, przy gorączce i ostrej infekcji, w ciąży – jeśli zabieg wymaga kontroli RTG – a także wtedy, gdy pacjent nie może współpracować podczas zabiegu lub nie wyraża na niego zgody.

Szczególnej ostrożności wymagają zaburzenia krzepnięcia oraz leczenie przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe, poważne, niewyrównane choroby serca i płuc oraz niedawno przebyty zawał lub udar. Osoby z rozrusznikiem serca lub kardiowerterem-defibrylatorem kwalifikujemy po konsultacji kardiologicznej, ponieważ prąd o częstotliwości radiowej może zakłócać pracę urządzenia i trzeba odpowiednio przygotować je do zabiegu. Jeśli masz inny wszczepiony stymulator, np. rdzenia kręgowego, powiedz o tym podczas kwalifikacji. W takich sytuacjach o możliwości zabiegu decydujemy indywidualnie.

Jak przygotować się do zabiegu?

Przed zabiegiem poinformuj lekarza o lekach przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych, cukrzycy, infekcji lub gorączce, ciąży, wszczepionych urządzeniach oraz alergiach – szczególnie na leki znieczulające, sterydy, środki odkażające i lateks. Nie odstawiaj leków samodzielnie: o ewentualnej zmianie decyduje lekarz po kwalifikacji. Pozostałe leki stosowane na stałe przyjmij jak zwykle, chyba że lekarz zaleci inaczej. Zasady dotyczące jedzenia i picia w dniu zabiegu przekażemy podczas kwalifikacji – są inne, jeśli zabieg ma się odbyć w sedacji.

W dniu zabiegu weź prysznic, nie stosuj kremów ani balsamów w okolicy zabiegu, zdejmij biżuterię i ubierz się wygodnie, tak aby łatwo było odsłonić leczone miejsce. Nie gol okolicy zabiegu – golenie może drobno uszkodzić skórę i zwiększyć ryzyko zakażenia. Jeśli owłosienie utrudniałoby zabieg, personel przytnie je maszynką tuż przed zabiegiem. Po zabiegu nie prowadź samochodu – zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą lub inny transport.

Jak przebiega zabieg?

PRF wykonujemy w gabinecie zabiegowym, w pozycji leżącej lub siedzącej – zależnie od leczonego nerwu. Lekarz dezynfekuje skórę i znieczula ją miejscowo cienką igłą. Następnie wprowadza w pobliże nerwu cienką kaniulę z odsłoniętą końcówką: przy nerwach obwodowych, takich jak nerw nadłopatkowy, potyliczny, międzyżebrowy czy nerwy pachwinowe, pod kontrolą USG, a przy zwoju korzenia nerwowego – pod kontrolą RTG. Do kaniuli wprowadza elektrodę połączoną z generatorem.

Położenie elektrody lekarz sprawdza słabym prądem. Stymulacja czuciowa powinna wywołać mrowienie lub znajomy ból w leczonej okolicy, a przy nerwach zawierających włókna ruchowe może pojawić się też rytmiczne drganie mięśnia – to oczekiwane i pomaga potwierdzić, że elektroda znajduje się we właściwym miejscu. Następnie włączamy impulsy PRF – zwykle na kilka minut przy każdym nerwie, przy stałej kontroli temperatury. W razie potrzeby przez kaniulę podajemy na koniec lek znieczulający, czasem z niewielką dawką sterydu.

Cały zabieg trwa zwykle 30–60 minut. Na miejsca wkłuć zakładamy opatrunek, który zdejmujesz następnego dnia. Po krótkiej obserwacji wracasz do domu.

Czy PRF boli? Czy możliwa jest sedacja?

Zabieg wykonujemy w znieczuleniu miejscowym. Najbardziej odczuwalne jest zwykle samo znieczulenie skóry – krótkie ukłucie i pieczenie. W czasie impulsów PRF możesz czuć mrowienie, ucisk, ciepło lub przejściowy ból w leczonej okolicy, zwykle dobrze tolerowany. Podczas stymulacji powiedz lekarzowi, gdzie czujesz mrowienie – to pomaga precyzyjnie ustawić elektrodę, dlatego przez cały zabieg pozostajesz z lekarzem w kontakcie. Jeśli bardzo obawiasz się zabiegu, możliwa jest płytka sedacja dożylna, w której jesteś rozluźniony, ale nadal możesz odpowiadać na pytania – powiedz o tym podczas kwalifikacji.

Dlaczego precyzja, sprzęt i doświadczenie mają znaczenie?

Pole elektryczne wokół końcówki elektrody jest niewielkie i szybko słabnie wraz z odległością, dlatego elektroda musi znaleźć się tuż przy nerwie. Przy nerwach obwodowych USG pozwala zobaczyć nerw, naczynia, a przy nerwach międzyżebrowych i nadłopatkowym także opłucną, i bezpiecznie ich ominąć. Przy zwoju korzenia nerwowego położenie elektrody kontrolujemy w RTG. Stymulacja potwierdza, że elektroda leży przy właściwym nerwie.

Zabieg wykonujemy generatorem NeuroTherm NT1100, który ma tryby pulsacyjne, stale mierzy temperaturę na końcówce każdej elektrody i pozwala leczyć jednocześnie kilka nerwów.

W DOLORMED ten sam lekarz – neurolog i lekarz medycyny bólu – kwalifikuje do zabiegu, wykonuje blokadę diagnostyczną i PRF. Ma ponad 20-letnie doświadczenie w technikach inwazyjnych i stale aktualizuje wiedzę na konferencjach i warsztatach.

Co dzieje się po zabiegu?

Jeśli podaliśmy lek znieczulający, leczona okolica może być przez kilka godzin zdrętwiała, a ręka lub noga – przejściowo słabsza, np. bark po zabiegu na nerwie nadłopatkowym. Przez kilka dni, czasem do 1–2 tygodni, miejsce zabiegu może być tkliwe, a ból przejściowo nawet silniejszy lub bardziej piekący niż przed zabiegiem. Czasem pojawia się siniak. Jeśli otrzymałeś steryd i masz cukrzycę, przez kilka dni częściej mierz poziom cukru. W razie potrzeby można przyjąć zwykłe leki przeciwbólowe – lekarz omówi je po zabiegu.

Przez pierwsze dni oszczędzaj leczoną okolicę i stopniowo wracaj do pełnej aktywności. Termin powrotu do pracy zależy od jej rodzaju i leczonego miejsca – ustalimy go przed wyjściem.

Mniejszy ból to dobry moment na rehabilitację – zwłaszcza przy bólu barku, gdzie ćwiczenia przywracające ruchomość są kluczowe. Rehabilitację można prowadzić w DOLORMED. Wizytę kontrolną planujemy zwykle po 4–6 tygodniach – oceniamy wtedy efekt i ustalamy dalsze leczenie.

Kiedy pojawia się efekt i jak długo się utrzymuje?

Efekt PRF zwykle narasta stopniowo – najczęściej ocenia się go po 2–3 tygodniach, choć u części osób ulga pojawia się wcześniej. Czas działania jest bardzo różny: od kilku tygodni do kilku miesięcy, a u części osób dłużej. Nie da się z góry przewidzieć, jak długo potrwa w konkretnym przypadku.

Co może oznaczać poprawa w praktyce?

Jeśli PRF przyniesie ulgę, może to oznaczać spanie na boku bez budzenia się z bólu barku, łatwiejsze unoszenie ręki przy czesaniu czy ubieraniu, rzadsze napady bólu z tyłu głowy, mniejsze pieczenie skóry w miejscu po półpaścu, swobodniejsze noszenie dopasowanego ubrania przy bólu żeber albo dłuższy spacer bez bólu nogi. Dla wielu osób ważne jest też to, że łatwiej wrócić do ćwiczeń i ograniczyć leki przeciwbólowe. Tempo i zakres poprawy są indywidualne.

Czy PRF można powtórzyć?

Tak. Ponieważ PRF nie niszczy nerwu, zabieg można powtarzać, jeśli wcześniej przyniósł ulgę, a ból po pewnym czasie wraca – zawsze po ponownej ocenie lekarskiej. Gdy poprawa jest niepełna, lekarz może zaproponować powtórzenie zabiegu po kilku tygodniach. Nie planujemy z góry serii zabiegów, a jeśli dwa zabiegi nie przyniosły poprawy, szukamy innej metody leczenia.

Co, jeśli nie ma poprawy?

Brak poprawy jest sygnałem do ponownej oceny, a nie do automatycznego powtarzania zabiegu. Może oznaczać, że ból ma więcej niż jedno źródło, że nerw słabo odpowiada na neuromodulację albo że rozpoznanie wymaga weryfikacji. Lekarz może zlecić dodatkowe badania, zmienić leczenie farmakologiczne, zaproponować inną metodę – np. kriolezję, termolezję klasyczną, zastrzyk nadtwardówkowy lub rehabilitację – albo skierować na konsultację ortopedyczną lub neurochirurgiczną.

Możliwe działania niepożądane

Częstsze i przemijające są: ból i tkliwość w miejscu wkłucia, siniak, przejściowe nasilenie lub pieczenie bólu przez kilka dni oraz drętwienie lub osłabienie leczonej okolicy przez kilka godzin po leku znieczulającym. Rzadziej zdarzają się: dłużej utrzymująca się nadwrażliwość skóry lub nasilenie bólu nerwowego, zakażenie i krwiak, a u osób z cukrzycą przejściowy wzrost poziomu cukru po sterydzie. Bardzo rzadkie, ale poważne powikłania to odma opłucnowa – przedostanie się powietrza do jamy opłucnej przy zabiegach w okolicy żeber lub łopatki – uszkodzenie nerwu lub korzenia nerwowego, podanie leku do naczynia krwionośnego oraz reakcja alergiczna na podane leki.

Skontaktuj się pilnie z lekarzem, jeśli po zabiegu narasta ból, obrzęk, zaczerwienienie lub ocieplenie skóry w miejscu wkłucia, pojawi się gorączka, nowe osłabienie lub drętwienie, które nie ustępuje po kilku godzinach, albo silny, palący ból, który się nasila. Przy duszności, bólu w klatce piersiowej, obrzęku twarzy lub gardła, nagłym osłabieniu kończyn albo zaburzeniach oddawania moczu lub stolca zadzwoń pod numer 112 lub zgłoś się na SOR.

Najczęstsze pytania

Czy termolezja pulsacyjna to to samo co termolezja?

Nie. W obu zabiegach wykorzystuje się prąd o częstotliwości fal radiowych, ale termolezja klasyczna (RFA) wyłącza nerw temperaturą około 80°C, a termolezja pulsacyjna (PRF) działa impulsami w temperaturze do 42°C i nerwu nie uszkadza.

Czy PRF uszkadza nerw?

Nie w taki sposób jak termolezja klasyczna. Temperatura nie przekracza 42°C, a zabieg zmienia sposób przewodzenia sygnałów bólowych, nie przerywając nerwu. Po PRF nie powinno pojawić się trwałe drętwienie ani osłabienie mięśni.

Czy PRF pomoże na rwę kulszową?

U części osób z przewlekłym bólem korzeniowym PRF zwoju korzenia zmniejsza ból, ale wyniki badań są niejednoznaczne. Zwykle najpierw stosuje się leki, rehabilitację i zastrzyk nadtwardówkowy, a PRF rozważa się, gdy te metody nie pomogły. Narastający niedowład wymaga pilnej oceny, a nie zabiegu przeciwbólowego.

Czy PRF pomoże w neuralgii nerwu trójdzielnego?

W neuralgii trójdzielnej, gdy leki nie pomagają lub nie są tolerowane, lepiej udokumentowana jest termolezja zwoju Gassera. PRF działa w tym wskazaniu zwykle słabiej. Najlepszą metodę dobieramy podczas konsultacji.

Jak długo działa PRF?

Od kilku tygodni do kilku miesięcy, u części osób dłużej, ale u różnych osób bardzo różnie. Efekt narasta zwykle w ciągu 2–3 tygodni. Gdy ból wraca, zabieg można powtórzyć po ponownej ocenie.

Ile trwa zabieg?

Zwykle 30–60 minut, zależnie od leczonej okolicy i liczby nerwów. Do tego dochodzi czas na przygotowanie i krótką obserwację po zabiegu.

Czy przed PRF potrzebna jest blokada?

Zwykle tak – blokada diagnostyczna pozwala sprawdzić, czy wybrany nerw przewodzi ból. Jeśli wcześniej wykonano blokadę tego samego nerwu z wyraźnym efektem, lekarz może oprzeć się na jej wyniku.

Czy po PRF mogę prowadzić samochód?

W dniu zabiegu nie – lek znieczulający może na kilka godzin osłabić czucie lub siłę w leczonej okolicy, a po sedacji prowadzenie pojazdu jest wykluczone. Zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą lub inny transport.

Czy biorąc leki przeciwkrzepliwe, mogę mieć zabieg?

Często tak, ale powiedz o nich lekarzowi podczas kwalifikacji. Nie odstawiaj ich samodzielnie – decyzję podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę leczone miejsce, ryzyko krwawienia i ryzyko zakrzepicy.

Czy z rozrusznikiem serca można mieć PRF?

Tak, ale dopiero po konsultacji kardiologicznej i ustaleniu, jak przygotować urządzenie na czas zabiegu. Dotyczy to także kardiowertera-defibrylatora. O wszczepionym stymulatorze innego rodzaju powiedz podczas kwalifikacji.

Czy potrzebne jest skierowanie?

Nie. Konsultacja, blokada diagnostyczna i PRF w DOLORMED są świadczeniami prywatnymi i nie wymagają skierowania.

Ile kosztuje termolezja pulsacyjna?

Cena zależy od leczonej okolicy i liczby nerwów. Aktualną cenę zabiegu oraz konsultacji kwalifikacyjnej znajdziesz w naszym cenniku. O ostatecznej cenie zabiegu informujemy przed jego wykonaniem.

Gdzie wykonywany jest zabieg?

W Centrum Medycznym DOLORMED w Lesznie, ul. Działyńskich 15, wejście B. Wizytę można umówić telefonicznie lub przez rejestrację internetową.

Opracowanie medyczne: lek. Krzysztof Szulc, specjalista neurolog, lekarz medycyny bólu. Aktualizacja: 30.10.2026.

Źródła: Jitsinthunun i wsp. – termolezja pulsacyjna w bólu przewlekłym, przegląd (2025), Infante i wsp. – zabiegi falami radiowymi na nerwie nadłopatkowym w przewlekłym bólu barku, metaanaliza (2024), De Oliveira i wsp. – PRF nerwu potylicznego większego w bólach głowy, przegląd systematyczny (2024), Park i wsp. – PRF zwoju korzenia w bólu korzeniowym lędźwiowym, metaanaliza (2024), Busse i wsp. – wytyczne BMJ dotyczące zabiegów w przewlekłym bólu kręgosłupa (2025), mechanizm działania PRF, przegląd (2022). Materiał informacyjny nie zastępuje indywidualnej porady lekarskiej.